Shloka 6
Vāmadeva’s Counsel on Rooted Kingship and Non-violent Victory (वामदेवोपदेशः—दृढमूलराजधर्मः)
जिसके नगर और जनपदमें रहनेवाले लोग समस्त प्राणियोंपर दया करनेवाले और धन-धान्यसे सम्पन्न होते हैं, उस राजाकी जड़ मजबूत समझी जाती है ।।
rāṣṭrakarmakarā honti rāṣṭrasya ca virodhinaḥ | durvinītā vinītāś ca sarve sādhyāḥ prayatnataḥ || caṇḍālamlecchajātyāś ca pāṣaṇḍāś ca vikarmiṇaḥ | balinaś cāśramāś caiva tathā gāyakanartakāḥ || yasya rāṣṭre vasanti ete dhānyopacayakāriṇaḥ | āyavṛddhau sahāyāś ca dṛḍhamūlaḥ sa pārthivaḥ || pratāpakālam adhikaṃ yadā manyeta cātmanaḥ | tadā lipseta medhāvī parabhumidhanāny uta ||
नगर व जनपदातील लोक अनेक प्रकारचे असतात—काही राष्ट्रकार्य साधणारे, काही विरोध करणारे; काही उद्दण्ड, काही विनयशील. राजाने प्रयत्नपूर्वक सर्वांना प्रभावी शासनाखाली आणावे. चांडाल, म्लेच्छ, पाखंडी, शास्त्रविरुद्ध कर्म करणारे, बलवान, सर्व आश्रमांचे निवासी तसेच गायक-नर्तक—यांचाही असा प्रबंध करावा की ते धान्यसंचय वाढवतील व उत्पन्नवृद्धीस सहाय्य करतील. ज्याच्या राज्यात हे सर्व असे उपकारक ठरतात, तो पार्थिव दृढमूल मानला जातो. आणि बुद्धिमान राजा जेव्हा आपल्या प्रतापप्रकाशाचा काळ विशेष अनुकूल मानेल, तेव्हाच परभूमी व परधन मिळविण्याचा प्रयत्न करावा.
वामदेव उवाच
Educational Q&A
A king’s stability depends on effective governance of all social groups—supporters and opponents, disciplined and undisciplined—so that they contribute to agrarian surplus and revenue growth; and conquest should be attempted only when conditions are truly favorable.
In Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Vāmadeva advises the ruler on internal administration: bringing varied and even socially stigmatized or heterodox groups under orderly control for the kingdom’s prosperity, and timing external expansion prudently.