Shloka 8
Puruṣaikatva-vyākhyāna: The One Virāṭ Puruṣa and the Many ‘Puruṣas’
Rudra–Brahmā Saṃvāda
ऊचुर्द्धिजातयो देवानेष च्छेत्स्यति संशयम् । यज्वा दानपति): श्रेष्ठ: सर्वभूतहितप्रिय:,श्रीमान् राजा उपरिचर अपनी सेना और वाहनोंके साथ आकाशमार्गसे चलते थे। उन अन्तरिक्षचारी वसुको सहसा आते देख ब्रह्मर्षियोंने देवताओंसे कहा--'ये नरेश हमलोगोंका संदेह दूर कर देंगे; क्योंकि ये यज्ञ करनेवाले, दानपति, श्रेष्ठ तथा सम्पूर्ण भूतोंके हितैषी एवं प्रिय हैं
ūcur dvijātayo devān eṣa chhetsyati saṁśayam | yajvā dānapatiḥ śreṣṭhaḥ sarvabhūtahitapriyaḥ || śrīmān rājā uparicaraḥ svayā senayā vāhanaiś ca saha ākāśamārgeṇa calati sma | tān antarīkṣacārīṇo vasūn sahasā āgatān dṛṣṭvā brahmarṣayo devatān ūcuḥ—“ayaṁ nareśo ’smākaṁ saṁśayaṁ dūrīkariṣyati; yata eṣa yajñakṛd dānapatiḥ śreṣṭhaḥ sarvabhūtānāṁ hitaiṣī priyaś ca” iti ||
द्विज ऋषींनी देवांना म्हटले—“हा राजा आमचा संशय दूर करील; कारण हा यज्ञ करणारा, दानपती, श्रेष्ठ आणि सर्वभूतहितप्रिय आहे.” श्रीमान राजा उपरिचर आपल्या सेनेसह व वाहनांसह आकाशमार्गाने चालला होता. अंतरिक्षचारी वसु सहसा आलेले पाहून ब्रह्मर्षींनी देवांना सांगितले—असा धर्मात्मा व दानशील नृप निश्चय करून देईल.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s moral authority rests on sacrificial responsibility (yajña), generosity (dāna), and universal benevolence (sarvabhūta-hita). Such virtues make one trustworthy enough to resolve doubts even among sages and gods.
Brahmarishis see the Vasus arrive suddenly and tell the gods that the approaching King Uparicara—moving through the sky with his forces—will dispel their uncertainty, because his character is marked by sacrifice, charity, excellence, and concern for all beings.