Shloka 42

Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State

Yājñavalkya–Janaka

Devanagari script

एवमेष महानात्मा सर्गप्रलयकोविद: । विकुर्वाण: प्रकृतिमानभिमन्यत्यबुद्धिमान्‌,इस प्रकार सृष्टि और प्रलयके तत्त्वको जाननेवाला यह महान्‌ आत्मा अविकारी होकर भी प्रकृतिके संसर्गसे युक्त हो विकारवान्‌-सा हो जाता है एवं प्राकृत-बुद्धिसे रहित होनेपर भी शरीरमें आत्माभिमान कर लेता है

Transliteration

evam eṣa mahānātmā sargapralayakovidaḥ | vikurvāṇaḥ prakṛtimān abhimanyaty abuddhimān ||

Translation

वसिष्ठ म्हणाले—अशा रीतीने सृष्टी-प्रलयाचे तत्त्व जाणणारा हा महान आत्मा स्वतः अविकारी असूनही प्रकृतीच्या संसर्गामुळे विकारी असल्यासारखा भासतो. आणि जरी तो प्राकृत बुद्धीपासून मुक्त असला, तरी देहाच्या संबंधाने ‘मी’ असा अभिमान धरतो—अनात्म्यालाच आत्मा मानतो.

Word by Word

एवम्thus

एषःthis

महानात्माgreat-souled one

सर्गप्रलयकोविदःknower of creation and dissolution

विकुर्वाणःmodifying/transforming (acting as if changing)

प्रकृतिमान्possessed of/associated with prakṛti

अभिमन्यतिthinks/imagines (identifies with)

अबुद्धिमान्unintelligent; lacking right understanding

Speaker

वसिष्ठ उवाच

Characters & Entities

Vasiṣṭha

Ātman (Self)

Prakṛti

śarīra (body)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes