Previous Verse
Next Verse

Shloka 75

Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)

सूक्ष्म: शीत: सुगन्धी च सुखस्पर्शश्व भारत । सप्तानां मरुतां श्रेष्ठो लोकान्‌ गच्छति यः शुभान्‌ | स तान्‌ वहति कौन्तेय नभस: परमां गतिम्‌,भरतनन्दन! कुन्तीकुमार! सूक्ष्म, शीतल, सुगन्धित, सुखस्पर्श एवं सातों वायुओंमें श्रेष्ठ जो वायुदेव शुभ लोकोंमें जाते हैं, वे फिर उन कल्याणमय सांख्ययोगियोंको आकाशकी ऊँची स्थितिमें पहुँचा देते हैं

sūkṣmaḥ śītaḥ sugandhī ca sukhasparśaś ca bhārata | saptānāṃ marutāṃ śreṣṭho lokān gacchati yaḥ śubhān || sa tān vahati kaunteya nabhasaḥ paramāṃ gatim bharatanandana ||

भीष्म म्हणाले—हे भारत! सात वायूंमध्ये श्रेष्ठ असा तो वायू—जो सूक्ष्म, शीतल, सुगंधी व सुखस्पर्श आहे—शुभ लोकांकडे गमन करतो. हे कुन्तीकुमार, भरतनन्दन! तोच वायू त्या (सिद्ध साधकांना) आकाशाच्या परम गतीपर्यंत पोहोचवतो.

सूक्ष्मःsubtle
सूक्ष्मः:
Karta
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
शीतःcool
शीतः:
Karta
TypeAdjective
Rootशीत
FormMasculine, Nominative, Singular
सुगन्धीfragrant
सुगन्धी:
Karta
TypeAdjective
Rootसुगन्धिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुखस्पर्शःpleasant to the touch
सुखस्पर्शः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुखस्पर्श
FormMasculine, Nominative, Singular
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
सप्तानाम्of seven
सप्तानाम्:
TypeNumeral/Adjective
Rootसप्त
FormCommon, Genitive, Plural
मरुताम्of the winds
मरुताम्:
TypeNoun
Rootमरुत्
FormMasculine, Genitive, Plural
श्रेष्ठःbest, foremost
श्रेष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
गच्छतिgoes
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
शुभान्auspicious
शुभान्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुभ
FormMasculine, Accusative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
वहतिcarries, conveys
वहति:
TypeVerb
Rootवह्
FormPresent, Indicative, Third, Singular, Parasmaipada
कौन्तेयO son of Kunti
कौन्तेय:
TypeNoun
Rootकौन्तेय
FormMasculine, Vocative, Singular
नभसःof the sky
नभसः:
TypeNoun
Rootनभस्
FormNeuter, Genitive, Singular
परमाम्highest, supreme
परमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपरम
FormFeminine, Accusative, Singular
गतिम्state/goal, course
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
भरतनन्दनO delight of the Bharatas
भरतनन्दन:
TypeNoun
Rootभरतनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira (addressed as Bhārata/Kaunteya/Bharatanandana)
M
Marut/Vāyu (the winds)
Ś
Śubha-lokas (auspicious worlds)
N
Nabhas (sky/ether)