Shloka 18
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
श्रीहीन और आलसी पण्डितोंने कर्मोके त्यागसे मोक्ष मिलता है--ऐसा मत चलाया है। यह सुननेमें सत्य-सा आभासित होता है, परंतु है मिथ्या। इस मार्गमें किसीको वेदके सिद्धान्तोंका तनिक भी ज्ञान नहीं है ।।
śrīhīnā ālasī paṇḍitāḥ karmatyāgena mokṣo labhyata iti mataṃ pracāritavantaḥ; tac chravaṇe satyam iva pratibhāti, kintu mithyā. asmin mārge kasyacid api vedasiddhāntānāṃ kiñcid api jñānaṃ nāsti. na vai pāpair hriyate kṛṣyate vā yo brāhmaṇo yajate vedaśāstraiḥ | ūrdhvaṃ yajñaiḥ paśubhiḥ sārtham eti saṃtarpitas tarpayate ca kāmaiḥ ||
कपिल म्हणाला—श्रीहीन व आळशी पंडितांनी ‘कर्मत्यागाने मोक्ष मिळतो’ असा मतप्रवाह चालवला आहे. ऐकायला ते सत्यासारखे वाटते; पण ते मिथ्या आहे—या मार्गात वेदसिद्धांताचा अंशही नाही. उलट, जो ब्राह्मण वेद-शास्त्रांनुसार यज्ञ करतो, त्याच्यावर पापांचा प्रभाव पडत नाही आणि पाप त्याला ओढूही शकत नाही. तो आपल्या यज्ञपुण्यासह व यज्ञात उपयोगी पशूंসহ ऊर्ध्व लोकांना प्राप्त होतो; आणि स्वतः विधिपूर्वक भोगांनी तृप्त होऊन इतरांनाही तृप्त करतो.
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila rejects the claim that mere abandonment of action leads to liberation, calling it a misleading doctrine born of ignorance of Vedic conclusions. He upholds disciplined Vedic action—especially yajña performed according to scripture—as a dharmic path that protects from sin and leads to higher attainments.
In a didactic discourse within the Śānti Parva, Kapila contrasts two approaches: a fashionable but false advocacy of karma-tyāga by idle scholars, and the orthodox Vedic model where a Brahmin performs sacrifices per Veda-śāstra, gains merit, ascends to higher worlds, and becomes a source of satisfaction for others through rightful enjoyments.