Shloka 11
निरय-परमस्थान-वर्णनम्
Niraya and the Supreme Station: A Metaphysical Re-reading
भूगुरुवाच अत्रोच्यते-अनूतात् खलु तमः प्रादुर्भूत॑ ततस्तमो-ग्रस्ता अधर्ममेवानुवर्तन्ते न धर्म क्रोधलोभहिंसानूृता-दिभिरवच्छन्ना न खल्वस्मिललोके नामुत्र सुखमाप्रु-वन्ति । विविधव्याधिरुजोपतापैरवकीर्यन्ते | वधबन्धन-परिक्लेशादिभिकश्न क्षुत्पिपासाश्रमकृतैरुपतापैरुप-तप्यन्ते । वर्षवातात्युष्णातिशीतकृतैश्व प्रतिभयैः: शारीरैर्दु:खैरुपतप्यन्ते । बन्धुधनविनाशविप्रयोगकृतैश्न मानसै: शोकैरभि भूयन्ते जरामृत्युकृतैश्वान्यैरिति
bhṛgur uvāca: atrocyate—anūtāt khalu tamaḥ prādurbhūtaṃ; tataḥ tamo-grastā adharmaṃ evānuvartante, na dharmam. krodha-lobha-hiṃsā-anṛta-ādibhir avacchannā na khalv asmin loke nāmutra sukham āpnuvanti. vividhavyādhi-rujopātāpaiḥ avakīryante. vadha-bandhana-parikleśādibhiś ca kṣut-pipāsā-śrama-kṛtair upatāpaiḥ upatapyante. varṣa-vāta-ati-uṣṇa-ati-śīta-kṛtaiś ca pratibhayaiḥ śārīrair duḥkhair upatapyante. bandhu-dhana-vināśa-viprayoga-kṛtaiś ca mānasaiḥ śokair abhibhūyante, jarā-mṛtyu-kṛtaiś cānyair iti.
भृगु म्हणाले—येथे असे सांगितले आहे की अज्ञानातूनच तम उत्पन्न होतो. मग त्या तमाने ग्रस्त लोक धर्म नव्हे, तर अधर्माचाच पाठपुरावा करतात. क्रोध, लोभ, हिंसा, असत्य इत्यादींनी आच्छादित होऊन ते ना या लोकात सुख मिळवतात, ना परलोकात. विविध रोग, वेदना व ताप यांनी ते व्याकुळ होतात. वध, बंधन व इतर परिक्लेशांनी, तसेच भूक, तहान व श्रमामुळे होणाऱ्या संतापांनी ते त्रस्त होतात. पाऊस, वारा, अतिउष्णता व अतिशीत यांमुळे उत्पन्न होणाऱ्या भयावह शारीरिक दुःखांनी ते पीडित होतात. बंधु व धनाचा नाश आणि वियोगामुळे होणाऱ्या मानसिक शोकांनी ते दबले जातात. आणि जरा व मृत्यूमुळे होणारे इतर अनेक क्लेशही त्यांना त्रास देतात.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Ignorance gives rise to tamas (moral and mental darkness). When people are dominated by that darkness, they choose adharma—driven by anger, greed, violence, and falsehood—and therefore fail to attain happiness either here or hereafter, instead reaping many forms of bodily and mental suffering.
In a didactic passage of the Śānti Parva, Bhṛgu delivers a moral diagnosis: he traces unethical conduct to ignorance and then lists the cascading consequences—disease, punishment and bondage, hunger and fatigue, harsh weather, fear, grief from loss and separation, and finally old age and death.