Shloka 4
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
बह्नयः प्रतिविधातव्या: प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः । नैकशाखेन धर्मेण यत्रैषा सम्प्रवर्तते,युधिष्ठिर! राजाको इधर-उधरसे नाना प्रकारके मनुष्योंके निकटसे भिन्न-भिन्न प्रकारकी बुद्धियाँ सीखनी चाहिये। उसे एक ही शाखावाले धर्मको लेकर नहीं बैठे रहना चाहिये। जिस राजामें संकटके समय यह बुद्धि स्फुरित होती है, वह आत्मरक्षाका कोई उपाय निकाल लेता है
bahvyaḥ pratividhātavyāḥ prajñā rājñā tatastataḥ | naikaśākhena dharmeṇa yatraiṣā sampravartate, yudhiṣṭhira |
भीष्म म्हणाले—राजाने निरनिराळ्या ठिकाणी निरनिराळ्या लोकांकडून अनेक प्रकारची व्यवहार-बुद्धी आत्मसात केली पाहिजे. एकाच शाखेच्या धर्माला धरून बसू नये. हे युधिष्ठिरा! संकटकाळी ही अनुकूल विवेकबुद्धी राजामध्ये जागी झाली की तो आत्मरक्षणाचा उपाय शोधून काढतो.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should cultivate broad, adaptable discernment and not cling rigidly to a single, narrow formulation of dharma; flexible intelligence enables ethical and effective action, especially in crises.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma continues advising Yudhishthira on rajadharma, emphasizing that a king must learn varied strategies and judgments from diverse people and situations to protect himself and his realm.