Shloka 30
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
माता पिता बान्धवानां वरिष्ठौ भार्या जरा बीजमात्र तु पुत्र: । भ्राता शत्रु: क्लिन्नपाणिवयस्य आत्मा होक: सुखदुःखस्य भोक्ता
mātā pitā bāndhavānāṁ variṣṭhau bhāryā jarā bījamātra tu putraḥ | bhrātā śatruḥ klinnapāṇivayasya ātmā hy ekaḥ sukhaduḥkhasya bhoktā ||
ब्रह्मदत्त म्हणाला—नातलगांमध्ये माता-पिता हेच श्रेष्ठ; कारण त्यांचे स्नेह स्वाभाविक असते. पत्नी जणू मूर्तिमान जरा, कारण ती पुरुषाचे तेज क्षीण करते; पुत्र तर केवळ बीज—आपलाच अंश. धनवाटपाच्या वेळी भाऊ शत्रू होतो; आणि मित्र तोवरच मित्र, जोवर त्याचा हात ‘ओला’ राहतो—म्हणजे जोवर त्याचा स्वार्थ साधतो. खरे तर सुख-दुःखाचा भोक्ता केवळ आत्माच आहे.
ब्रह्मदत्त उवाच
Educational Q&A
Worldly relationships are often conditioned by biology, desire, and self-interest; therefore one should cultivate discernment and detachment. Ultimately, pleasure and pain are borne by one’s own Self, so responsibility for one’s experience and liberation cannot be outsourced to others.
In the Shanti Parva’s reflective discourse, Brahmadatta delivers a sober assessment of familial and social bonds—praising parents’ natural affection while warning that other ties (spouse, siblings, friends) can become sources of decline, rivalry, or transactional loyalty—culminating in the assertion that the Self alone truly ‘enjoys’ (experiences) happiness and sorrow.