Shloka 41

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

Devanagari script

ईश्वर: पुरुष: प्राण: सत्त्वं चित्तं प्रजापति: । भूतात्मा जीव इत्येवं नामश्रि: प्रोच्यतेडष्टभि:,ईश्वर, पुरुष, प्राण, सत्त्व, चित्त, प्रजापति, भूतात्मा तथा जीव--इन आठ नामोंसे दण्डका ही प्रतिपादन किया जाता है

Transliteration

īśvaraḥ puruṣaḥ prāṇaḥ sattvaṁ cittaṁ prajāpatiḥ | bhūtātmā jīva ityevaṁ nāmaśriḥ procyate ’ṣṭabhiḥ ||

Translation

भीष्म म्हणाले— दण्ड-तत्त्वाचे वर्णन आठ नावांनी केले जाते: ईश्वर, पुरुष, प्राण, सत्त्व, चित्त, प्रजापति, भूतात्मा आणि जीव. या नामांनी हे सूचित होते की दण्ड केवळ हिंसा नसून, योग्य रीतीने धर्मानुसार वापरला असता तो जीवन धारण करणारी व व्यवस्था प्रस्थापित करणारी शक्ती आहे.

Word by Word

ईश्वरःlord; ruler

पुरुषःperson; spirit

प्राणःvital breath; life-force

सत्त्वम्being; essence; sattva

चित्तम्mind; consciousness

प्रजापतिःlord of creatures; Prajapati

भूतात्माthe self of beings; universal self

जीवःliving being; individual soul

इतिthus; so (quotative)

एवम्in this manner

नामश्रिःcollection/series of names

प्रोच्यतेis said; is declared

अष्टभिःby eight (names)

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Daṇḍa (punishment/royal authority)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes