Shloka 31
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
स्थानानि शड़्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत् । न च तेष्वाश्वसेद् राजा जाग्रतीह निराकृता:,जिन शत्रुओंके मनमें संदेह उत्पन्न हो गया हो, उनके निकटवर्ती स्थानोंमें रहना या आना-जाना सदाके लिये त्याग दे। राजा उनपर कभी विश्वास न करे; क्योंकि इस जगतमें उसके द्वारा तिरस्कृत या क्षतिग्रस्त हुए शत्रुगण सदा बदला लेनेके लिये सजग रहते हैं
sthānāni śaṅkitānāṁ ca nityam eva vivarjayet | na ca teṣv āśvased rājā jāgratīha nirākṛtāḥ ||
ज्यांच्या मनात संशय उत्पन्न झाला आहे, त्यांच्या वावराच्या ठिकाणांना राजा नेहमीच टाळावा. आणि त्यांच्यावर कधीही विश्वास ठेवू नये; कारण या जगात तिरस्कृत किंवा आहत शत्रू सूड घेण्यासाठी सदैव जागृत असतात.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In rājadharma, prudence is a duty: a ruler should avoid proximity to those whose suspicion has been stirred and should not rely on them, because injured or rejected enemies remain vigilant for retaliation.
During the Śānti Parva instruction on kingship, Bhīṣma advises Yudhiṣṭhira on practical governance—specifically, how a king should manage risk from hostile or distrustful persons and prevent revenge-driven threats.