Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 88
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
क्रौंच पर्वत शालवृक्षके तनोंसे भरा हुआ था। वहाँके वानर और हाथी संत्रस्त हो उठे थे
vaiśampāyana uvāca | krauñca-parvataḥ śāla-vṛkṣakaiḥ tanūbhiḥ paripūrṇa iva babhūva | tatra vānara-hastinaḥ saṃtrastā babhūvuḥ, pakṣiṇaḥ bhayākulā utpetuḥ, sarpāś ca dharaṇyāṃ nipetuḥ | golāṅgūla-jātīyā vānara-vṛṣabha-samūhāś ca ṛkṣa-samūhāś ca palāyanta, teṣāṃ cītkāraiḥ sa parvato nināda | hariṇānām ārta-nādaiḥ tasya parvatasya vana-prāntaḥ pratidhvanitaḥ | guhābhyo niṣkramya sahasā palāyamānaiḥ siṃhaiḥ śarabhaś ca sa parvataḥ śocanīyāṃ daśāṃ gataḥ, tathāpi suśobhana iva babhūva || vidyādharāḥ samutpetus tasya śṛṅga-nivāsinaḥ | kinnarāś ca samudvignāḥ śakti-pāta-ravoddhatāḥ ||
क्रौंच पर्वत शालवृक्षांनी जणू ठासून भरलेला होता. तेथे वानर व हत्ती घाबरून उठले; पक्षी भयाने व्याकुळ होऊन आकाशात उडून गेले; सर्प जमिनीवर कोसळले. गोलांगूल जातीचे वानरांचे तांडे आणि रीछांचे समुदाय पळू लागले, त्यांच्या चीत्कारांनी पर्वत दुमदुमून गेला. हरिणांच्या आर्तनादांनी वनप्रदेश प्रतिध्वनित होत होता. गुहांतून सहसा बाहेर पडून भयाने धावणाऱ्या सिंह व शरभांमुळे तो पर्वत अत्यंत शोचनीय अवस्थेत गेला—तरीही तो काही तरी विलक्षण शोभेने युक्त भासत होता. त्या शिखरावर वसणारे विद्याधर व किन्नर, शक्ती-अस्त्राच्या आघाताने उठलेल्या गर्जनेने उद्विग्न होऊन, आकाशात उडून गेले।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how violent conflict radiates beyond the battlefield: even forests, animals, and celestial beings are shaken. Ethically, it highlights war’s collateral suffering and the way adharma-driven destruction disturbs the natural and cosmic order.
A powerful weapon-strike (śakti) creates a terrifying roar and upheaval around Krauñca Mountain. Animals flee in panic, predators rush from caves, and even peak-dwelling Vidyādharas and Kinnaras take flight, showing the magnitude of the martial event.