Shloka 53
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
खड्गं च विमलं दिव्यं जातरूपपरिष्कृतम् । तदनन्तर पिताके वधका स्मरण करके वह अत्यन्त कुपित हो उठा और रथकी बैठकसे उतरकर सहसों चन्द्राकार चिह्नोंसे युक्त चमकीली ढाल और सुवर्णभूषित दिव्य एवं निर्मल खडग लेकर युद्धमें बड़ी उतावलीके साथ उनकी ओर दौड़ा ।। ५१-५२ ह ।। द्रौपदेयानभिद्रुत्य खड्गेन व्यधमद् बली,उस बलवान वीरने द्रौपदीके पुत्रोंपर आक्रमण करके उन्हें खड़्गसे छिन्न-भिन्न कर दिया। राजन! उस समय पुरुषसिंह अश्वत्थामाने उस महासमरमें प्रतिविन्ध्यको उसकी कोखमें तलवार भोंककर मार डाला। वह मरकर पृथ्वीपर गिर पड़ा
khaḍgaṃ ca vimalaṃ divyaṃ jātarūpa-pariṣkṛtam | tad-anantaraṃ pitṛ-vadhaka-smaraṇāt sa atyantaṃ kupito 'bhavat, ratha-niṣaṇṇāt avatīrya sahasra-candrākāra-cihnaiḥ yuktāṃ camatkṛtāṃ phalakāṃ gṛhītvā suvarṇa-bhūṣitaṃ divyaṃ vimalaṃ ca khaḍgaṃ gṛhītvā yuddhe mahā-utsukatayā teṣāṃ prati dhāvata | draupadeyān abhidrutya khaḍgena vyadhamad balī; rājann, tadā puruṣa-siṃha aśvatthāmā tasmin mahā-samare prativindhyaṃ kukṣau asiṃ praveśya jaghāna; sa hataḥ pṛthivyāṃ papāta |
संजय म्हणाला: तो निर्मळ, दिव्य, सुवर्णाने अलंकृत खड्ग घेऊन—पित्याच्या वधाचे स्मरण करून क्रोधाने पेटून—रथाच्या बैठकीवरून खाली उतरला. रणांगणात त्याने सहस्र चंद्रासारखी उजळ, चमचमीत ढालही उचलली आणि मोठ्या उतावळेपणाने त्यांच्या दिशेने धावला. द्रौपदीच्या पुत्रांवर झडप घालून त्या बलवान वीराने खड्गाने त्यांना छिन्न-भिन्न केले. राजन्, त्या महासमरात पुरुषसिंह अश्वत्थाम्याने प्रतिविन्ध्याच्या पोटात तलवार खुपसून त्याचा वध केला; तो मारला जाऊन भूमीवर कोसळला।
संजय उवाच
Educational Q&A
Unchecked vengeance—especially when fueled by grief—can eclipse dharma and lead to acts that stain victory itself. The episode highlights how retaliatory anger produces disproportionate harm, targeting the innocent and undermining the moral order that war is supposed to preserve.
Sañjaya describes Aśvatthāmā, enraged by remembrance of his father’s killing, arming himself with a divine, gold-adorned sword and a marked shield, then rushing to attack. He slaughters the sons of Draupadī; specifically, he kills Prativindhya by stabbing him in the abdomen, and the slain falls to the ground.