Shloka 383
Karṇa-parva Adhyāya 20 — Yudhiṣṭhira–Duryodhana Encounter and Escalation of Arms
सादिश्रि: पत्तिसंघाश्व निहता युधि शेरते । कितने ही घुड़सवार बड़ी उतावलीके साथ पैदल वीरोंके पास जाकर उनके द्वारा मारे गये तथा झुडं-के-झुंड पैदल सैनिक भी घुड़सवारोंकी चोटसे मारे जाकर युद्धस्थलमें सदाके लिये सो गये थे
sādiśriḥ pattisaṅghāśva nihatā yudhi śerate | kitane hī ghuṛasavāra baṛī utāvalīke sātha paidala vīroṅke pāsa jākar unake dvārā māre gaye tathā jhuṇḍa-ke-jhuṇḍa paidala sainik bhī ghuṛasavāroṅkī coṭase māre jākar yuddhasthalameṃ sadāke liye so gaye the |
संजय म्हणाला—त्या युद्धात पायदळांच्या रांगा आणि घोडे मारले जाऊन रणभूमीवर पडले होते. कित्येक घोडेस्वार उतावळ्या वेगाने पायदळ वीरांवर धावून गेले, पण त्याच पायदळांनी त्यांना ठार केले; आणि दुसरीकडे पायदळांचे झुंडही घोडेस्वारांच्या घावांनी कापले जाऊन रणांगणावर असे निजले, जणू कायमची झोप लागली. हे दृश्य युद्धाचा परस्पर-विध्वंसक स्वभाव दाखवते—अधीरता आणि आक्रमकता लवकरच विनाशाचे कारण ठरतात.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the tragic reciprocity of violence in war: rash haste and aggressive advance lead swiftly to destruction, reminding the listener of impermanence and the grave moral weight carried by warriors even when acting within the frame of kshatriya-duty.
Sanjaya describes the battlefield where slain horses, infantry, and cavalry lie scattered. Some horsemen, charging impetuously toward foot-soldiers, are killed by them; elsewhere, groups of infantry are cut down by cavalry blows, leaving the field strewn with the dead.