Shloka 41
अध्याय ८० — मध्यंदिन-रणवृत्तान्तः
Yudhiṣṭhira–Śrutāyu encounter; Cekitāna–Gautama clash; Abhimanyu pressure; Arjuna’s redeployment
त॑ याम सर्वे महता बलेन मा वो रिपु: प्रार्थथतामनीकम् । वह महान् संघर्ष आरम्भ होनेपर आपका पुत्र दुर्योधन भाइयोंके पास आकर बोला --“यह दुरात्मा ट्रुपदपुत्र आकर भीमसेनसे मिल गया है। हम सब लोग बहुत बड़ी सेनाके साथ इसपर आक्रमण करें, जिससे हमारा और तुम्हारा यह शत्रु हमलोगोंकी इस सेनाको हानि पहुँचानेका विचार न कर सके' || ४० है || श्रुत्वा तु वाक््यं तममृष्यमाणा ज्येष्ठाज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्रा:,दुर्योधनका यह कथन सुनकर आपके सभी वीर पुत्र, जो धृष्टद्यम्मका आगमन नहीं सह सके थे, बड़े भाईकी आज्ञासे प्रेरित हो प्रलयकालके भयंकर केतुओंकी भाँति हाथमें आयुध लिये धृष्टद्युम्नके वधके लिये उनपर टूट पड़े। उन्होंने अपने हाथोंमें धनुष-बाण ले रखे थे और वे रथके पहियोंकी घरघराहटके साथ-साथ धनुषकी प्रत्यंचाको भी कँपाते हुए उसकी टंकार फैला रहे थे
sañjaya uvāca | taṃ yāma sarve mahatā balena mā vo ripuḥ prārthayatām anīkam | śrutvā tu vākyaṃ tam amṛṣyamāṇā jyeṣṭhājñayā noditā dhārtarāṣṭrāḥ ||
संजय म्हणाला—दुर्योधन म्हणाला, “आपण सर्वांनी मोठ्या बळाने त्याच्यावर चाल करून जावे; शत्रूला आपल्या व्यूहात भेद शोधू देऊ नका.” हे ऐकून धृष्टद्युम्नाचे आगमन सहन न होणारे धृतराष्ट्रपुत्र, ज्येष्ठाच्या आज्ञेने प्रेरित होऊन, हातात आयुध घेऊन प्रलयकाळच्या भयंकर केतूंप्रमाणे धृष्टद्युम्नाच्या वधासाठी त्याच्यावर तुटून पडले. धनुष्यबाण उचलून त्यांनी रथचक्रांच्या गडगडाटासह प्रत्यंचा कंपवून टंकार सर्वत्र पसरविला.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how anger and fear can drive collective action: the Kauravas, stirred by Duryodhana’s command, prioritize eliminating a perceived threat rather than restraint. Ethically, it illustrates how obedience to a leader’s impulsive strategy can amplify violence and narrow moral judgment in war.
Duryodhana warns that Dhṛṣṭadyumna—Drupada’s son—has joined with Bhīma and could harm the Kaurava formation. He urges a massed advance. The Dhārtarāṣṭras, unable to tolerate Dhṛṣṭadyumna’s arrival, surge forward under the eldest brother’s order, weapons ready, with the roar of chariots and the twang of bowstrings, aiming to kill him.