Shloka 34

उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents

Devanagari script

प्रतिस्रोतो महानद्य: सरित: शोणितोदका: । फेनायमाना: कूपाश्च कूर्दन्ति वृषभा इव,बड़ी-बड़ी नदियोंके जल रक्तके समान लाल हो गये हैं और उनकी धारा उलटे स्रोतकी ओर बहने लगी है। कुँओंसे फेन ऊपरको उठ रहे हैं, मानो वृषभ उछल रहे हों

Transliteration

pratisroto mahānadyāḥ saritaḥ śoṇitodakāḥ | phenāyamānāḥ kūpāś ca kūrdanti vṛṣabhā iva ||

Translation

व्यास म्हणाले—मोठमोठ्या नद्या व सरिता आपल्या नैसर्गिक प्रवाहाच्या विरुद्ध वाहू लागल्या आहेत; त्यांचे पाणी रक्तासारखे लाल झाले आहे. विहिरींमधून फेस वर उसळत आहे, जणू वृषभ उड्या मारत आहेत—हे सर्व धर्मव्यवस्थेच्या विचलनाचे आणि येऊ घातलेल्या युद्धातील रक्तरंजित विभीषिकेचे अपशकुन आहेत.

Word by Word

प्रतिस्रोतःflowing against the current

महानद्यःgreat rivers

सरितःstreams/rivers

शोणितोदकाःhaving blood-like water

फेनायमानाःfoaming

कूपाःwells

चand

कूर्दन्तिleap/spring up

वृषभाःbulls

इवas if/like

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

Vyāsa

rivers (mahānadyāḥ, saritaḥ)

wells (kūpāḥ)

bulls (vṛṣabhāḥ)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes