Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyāya 112: Bhīṣma-prati Arjunasya Pravṛttiḥ

Arjuna’s Forward Drive Toward Bhīṣma

निघ्नतः समरे शत्रूज्शरै: संनतपर्वभि: । संजयने कहा--भरतश्रेष्ठ! संग्राममें युद्ध करते समय भीष्मके न तो धनुषके ही टुकड़े-टुकड़े हुए थे और न उनका रथ ही टूटा था। वे समरभूमिमें झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा शत्रुओंका संहार करते जा रहे थे ।। अनेकशतसाहस्रास्तावकानां महारथा:,राजन्‌! आपके कई लाख महारथी, हाथी और घोड़े सुसज्जित हो पितामह भीष्मको आगे करके युद्धके लिये बढ़ रहे थे

sañjaya uvāca |

nighnataḥ samare śatrūñ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

भरतश्रेष्ठ! संग्रामात भीष्माचे धनुष्य तुटले नाही, रथही मोडला नाही. वाकलेल्या गांठी असलेल्या बाणांनी ते शत्रूंचा संहार करीत राहिले. राजन्! तुमचे अनेक शतसहस्र महारथी, हत्ती व घोड्यांनी सज्ज होऊन, पितामह भीष्मांना पुढे करून युद्धासाठी पुढे सरकले.

निघ्नतःof (him) slaying
निघ्नतः:
Karta
TypeVerb
Rootनिघ्नत् (√हन्)
FormMasculine, Genitive, Singular
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रु
FormMasculine, Accusative, Plural
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
संनतपर्वभिःwith (arrows) having bent joints/knots
संनतपर्वभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसंनतपर्वन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
अनेकmany
अनेक:
Karta
TypeAdjective
Rootअनेक
FormMasculine, Nominative, Plural
शतhundred
शत:
Karta
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Nominative, Singular
सहस्राःthousands
सहस्राः:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
FormNeuter, Nominative, Plural
तावकानाम्of your (men)
तावकानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतावक
FormMasculine, Genitive, Plural
महारथाःgreat chariot-warriors
महारथाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Plural
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bhishma
B
Bharatas (as an address: Bharata-śreṣṭha)
E
Enemies (śatravaḥ)
A
Arrows (śara)
B
Battlefield/war (samara)

Educational Q&A

The verse underscores the relentless momentum of war and the kshatriya ethos of steadfastness in combat: Bhishma remains unbroken in arms and vehicle, continuing to act according to the harsh, duty-bound logic of the battlefield.

Sanjaya reports Bhishma’s effectiveness in the fight: neither his bow nor chariot is damaged, and he keeps killing enemies with his arrows, indicating the Kaurava side’s strong advance under Bhishma’s leadership.