Shloka 23
Nṛga-upākhyāna: Brāhmaṇa-sva and the Consequence of Misappropriated Gift-Cattle (कृकलास-रूपे नृगोपाख्यानम्)
इमं तु देशं मुनय: पर्युपासन्ति नित्यदा । देवताओंने कहा--भगवन्! हमारा कार्य हो गया। अब हम पर्याप्त दक्षिणावाले यज्ञपुरुषका यजन करेंगे। यह जो हिमालयके पासका प्रदेश है, इसका ऋषि-मुनि सदासे ही आश्रय लेते हैं (अत: हमारा यज्ञ भी यहीं होगा) ।।
imaṁ tu deśaṁ munayaḥ paryupāsanti nityadā | devatā ūcuḥ—bhagavan! asmākaṁ kāryaṁ kṛtam | adhunā vayaṁ paryāpta-dakṣiṇāvantaṁ yajñapuruṣaṁ yajiṣyāmaḥ | eṣa yaḥ himālayasya pārśve pradeśaḥ, asya ṛṣi-munayaḥ sadāśrayaṁ kurvanti (ataḥ asmākaṁ yajño ’pi ihaiva bhaviṣyati) || tato ’gastyas ca kaṇvaś ca bhṛgur atrir vṛṣākapiḥ ||
भीष्म म्हणाले— “हा तो असा प्रदेश आहे की जिथे ऋषि-मुनी नित्य उपासना करीत राहतात.” तेव्हा देव म्हणाले— “भगवन्! आमचे कार्य सिद्ध झाले. आता आम्ही पर्याप्त दक्षिणेसह यज्ञ करून यज्ञपुरुषाची आराधना करू. हिमालयाजवळचा हा भूभाग प्राचीन काळापासून तपस्व्यांचा आश्रय आहे; म्हणून आमचा यज्ञही इथेच होईल.” तेव्हा तेथे अगस्त्य, कण्व, भृगु, अत्रि आणि वृषाकपी आले।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that sacred action (yajña) should be grounded in both proper place and proper ethics: a region sanctified by continual presence of sages is fit for worship, and the rite should be performed with adequate dakṣiṇā, emphasizing fairness and completeness in ritual duty.
Bhishma describes a Himalayan region revered by sages. The gods declare their prior objective fulfilled and decide to conduct a well-endowed sacrifice there; then eminent seers—Agastya, Kanva, Bhrigu, Atri, and Vrishakapi—arrive, indicating the gathering of spiritual authorities around the sacrificial act.