Shloka 14
Devanagari script
यदा प्रमाणं प्रसव: स्वभावश्च सुखासुखे । दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिछिर
Translation
युधिष्ठिरा! डास, कीटक आणि मुंगी इत्यादी जीवांना ज्या-ज्या योनीत जन्म देणे व त्यांना सुख-दुःख प्राप्त करून देणे—याचे प्रमाण व कारण त्यांच्या कर्मानुसार घडलेला स्वभावच आहे. हे जाणून स्थिर हो।
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
प्रमाणम्the measure/standard (determinant)
प्रमाणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formneuter, nominative, singular
प्रसवःbirth/origination
प्रसवः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रसव
Formmasculine, nominative, singular
स्वभावःone's own nature (formed by past action)
स्वभावः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वभाव
Formmasculine, nominative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सुखासुखेin pleasure and pain
सुखासुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुख-असुख
Formneuter, locative, dual
दंशकीटपिपीलानाम्of gnats/biting insects, worms/bugs, and ants
दंशकीटपिपीलानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदंश-कीट-पिपील
Formmasculine, genitive, plural
स्थिरःsteady, firm
स्थिरः:
TypeAdjective
Rootस्थिर
Formmasculine, nominative, singular
भवbe (become)
भव:
TypeVerb
Rootभू
Formimperative, 2, singular, parasmaipada
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes