Shloka 42
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā dṛṣṭena cakṣuṣā | suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
महादेव म्हणाले—पती कठोर वचन बोलला तरी, किंवा दोषदृष्टीने पाहिले तरी, जी स्त्री पतीसमोर शांत, प्रसन्न व स्थिर मुख ठेवते, कृपा व सद्भावाने ढळत नाही—तीच पतिव्रता समजावी. हे केवळ बाह्य सहनशीलता नसून, दांपत्यधर्मात सेवा, सद्भाव आणि स्थैर्य यांचा संयमित नैतिक मार्ग आहे.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines pativratā-dharma as steadfastness and gracious composure toward one’s husband even under provocation—harsh speech or a critical look—presenting inner restraint and constancy as the ethical hallmark of devoted marital conduct.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrīmahēśvara (Mahādeva) is speaking in a prescriptive, moral-register voice, offering a criterion by which a woman is recognized as pativratā: her unwavering, serene demeanor toward her husband despite unpleasant treatment.