Shloka 41
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।
śrī-maheśvara uvāca | śuśrūṣāṃ paricāraṃ ca devatulyam prakurvatī | vaśyā bhāvena sumanāḥ suvratā sukhadarśanā | ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī | yā svāminaḥ kaṭhoravākye doṣadṛṣṭyā ca darśite 'pi prasannā smayamānā tiṣṭhati sā pativratā ||
श्री महेश्वर म्हणाले—साध्वी स्त्री सदैव पतीला देवाप्रमाणे मानते; पती-पत्नीचा हा सहधर्मरूप धर्म परम मंगलमय आहे। जी स्त्री अनुरागामुळे स्वामीच्या अधीन राहून प्रसन्नचित्त असते, देवतुल्य पतीची शुश्रूषा व परिचर्या करते, उत्तम व्रतांचा आश्रय घेते, पतीच्या सुखासाठी सुखद वेषभूषा धारण करते, जिचे चित्त पतीखेरीज दुसरीकडे जात नाही, आणि जी पतीसमोर प्रसन्नमुख राहते—ती धर्मचारिणी मानली जाते। आणि पती कठोर वचन बोले किंवा दोषदृष्टीने पाहिले तरी जी शांतपणे हसत राहते—तीच खरी पतिव्रता होय।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines an ideal of marital dharma: a wife’s steadfast, single-minded devotion expressed through respectful service, good conduct, and inner serenity—even under provocation—presented as highly auspicious ‘shared dharma’ within household life.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara speaks in a prescriptive, ethical mode, describing qualities by which a woman is recognized as dharmacāriṇī and pativratā, emphasizing household harmony and disciplined conduct.