Shloka 29
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
जो सब प्रकारसे समर्थ होकर भी दूसरोंसे पूछता तथा उन्हें सम्मान देता है और जिसके मनमें कभी दुष्टता नहीं आती, वह मनुष्य निस्संदेह पण्डित कहलाता है ।।
jñāna-vijñāna-sampannān ūhāpohaviśāradān | pravaktūn pṛcchate yo 'nyān sa vai nāpadam ṛcchati ||
महेश्वर म्हणाले—जो सर्व प्रकारे समर्थ असूनही इतरांना विचारतो, त्यांचा सन्मान करतो आणि ज्याच्या मनात कधी दुष्टता येत नाही, तो निःसंशय पंडित म्हणवतो. जो ज्ञान-विज्ञानसंपन्न, ऊहापोहात कुशल अशा विविध वक्त्यांना आपले संशय विचारून दूर करतो, तो आपत्तीत पडत नाही. सभेत विवेकी पुरुष प्रसंगोचित, मोजके वचन बोलतो; पण अहंकारी दुर्बल व अस्थिर बोल बोलतो।
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
True learning is marked by humility and ethical intent: even a capable person should respectfully consult others, use discriminative reasoning (ūha–apoha) to remove doubt, and remain free from malice; such a person avoids adversity.
In Anuśāsana Parva’s instruction-setting, Maheshvara describes the qualities of a genuine paṇḍita and contrasts wise speech in an assembly with the weak, self-revealing talk of the arrogant.