Shloka 19
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
“जब स्वामी सुखपूर्वक सो जाते उस समय आवश्यक कार्य आ जानेपर भी मैं उन्हें कभी नहीं जगाती थी। इससे मेरे मनको विशेष संतोष प्राप्त होता था ।।
na āyasayāmi bhartāraṁ kuṭumbārthe ’pi sarvadā | guptagūḍhā sadā cāsmi susammṛṣṭa-niveśanā ||
भीष्म म्हणाले—स्वामी सुखाने झोपले असता आवश्यक काम आले तरी मी त्यांना कधी जागे करत नसे; यामुळे मला अंतःकरणी गाढ समाधान मिळे. घरच्या पालनपोषणासाठीही मी त्यांना कधी त्रास देत नसे. घरातील गुप्त गोष्टी मी लपवून ठेवत असे आणि घर-आंगण नेहमी झाडून स्वच्छ व नीटनेटके ठेवत असे.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights household dharma expressed through considerate restraint: not disturbing a spouse unnecessarily, maintaining confidentiality of family matters, and keeping the home clean and orderly—small daily disciplines presented as ethical virtues.
In Bhishma’s discourse on conduct (Anuśāsana Parva), a model of domestic behavior is described in first person: the speaker recounts how she served her husband by avoiding needless disturbance, safeguarding private affairs, and maintaining the household—illustrating idealized norms of family life.