Shloka 69
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit
Angiras Teaching
परम बुद्धिमान् विश्वामित्रजी एक हजार दिव्य वर्षोंतक प्रतिदिन एक समय भोजन करके भूखका कष्ट सहते हुए तपमें लगे रहे। उससे उन्हें ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति हुई ।।
parama-buddhimān viśvāmitraḥ sahasraṁ divya-varṣāṇi pratidinam eka-kāla-bhojī bhūksā-kleśaṁ sahamānas tapasi rato 'bhavat; tena tasya brāhmaṇatva-prāptiḥ. cyavano jamadagniś ca vasiṣṭho gautamo bhṛguḥ; sarva eva kṣamāvanto maharṣaya upavāsenaiva divam prāptāḥ.
अंगिरा म्हणाले—परम बुद्धिमान विश्वामित्राने एक हजार दिव्य वर्षे दररोज एकदाच भोजन करून भुकेचे दुःख सहन करीत तप केले; त्या तपामुळे त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त झाले. तसेच च्यवन, जमदग्नि, वसिष्ठ, गौतम आणि भृगु—हे क्षमाशील महर्षी उपवास व संयमाच्या बळावर स्वर्गलोकास गेले.
अंगियरा उवाच
Educational Q&A
Endurance (kṣamā) and disciplined austerity (tapas), especially restraint in eating and fasting, are presented as powerful ethical-spiritual practices that can transform one’s status and lead to higher attainments.
Aṅgiras cites Viśvāmitra’s long austerity—eating once daily for a thousand divine years—to explain his attainment of brāhmaṇa status, and then lists other renowned sages who reached heavenly realms through fasting and forbearance.