Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
भगिरथ म्हणाला—देवेश्वर! विधात्याने जसा विधी ठरविला, तसा मी माझ्या संकल्पानुसार विधिपूर्वक अनशन-व्रत पाळले. आपण विचारले म्हणून सर्व गोष्टी यथावत् सांगणे माझे कर्तव्य आहे; म्हणून मी सर्व सांगितले. माझ्या मते अनशनापेक्षा मोठी तपस्या नाही. हे देववर! आपल्याला नमस्कार—माझ्यावर प्रसन्न व्हा.
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.