Shloka 70
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
काल उवाच न हाहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नग: । किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजका:
kāla uvāca | na hāhaṃ nāpy ayaṃ mṛtyur nāyaṃ lubdhaka pannagaḥ | kilbiṣī jantu-maraṇe na vayaṃ hi prayojakāḥ ||
काल म्हणाला—हे व्याधा! ना मी, ना हा मृत्यु, ना हा सर्प—या जीवाच्या मृत्यूला दोषी नाहीत. आम्ही कोणाच्या मृत्यूचे प्रेरक वा प्रयोजक नाही; त्याच्या स्वतःच्या कर्मांचे आणि धर्मनियमाच्या परिपाकाचेच हे फळ आहे.
काल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Time (kāla), Death (mṛtyu), and apparent instruments (like a serpent or a hunter) are not morally culpable as independent causes of a being’s death; rather, outcomes unfold according to the deeper law of karma and the ripening of prior actions.
Time personified addresses a hunter and denies that he, Death, or the serpent should be regarded as the guilty party in the creature’s death, shifting the discussion from surface-level blame to the ethical-metaphysical framework of karmic causation.