Shloka 3
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
Devanagari script
जातानू् पुत्रान् स निर्वेदाद् धिग् बन्धूनिति चाब्रवीत् । निः:श्वासपरमश्नासीद् द्रोणं प्रतिचिकीर्षया,जो पुत्र या भाई-बन्धु उत्पन्न हो चुके थे, उन्हें वे खेदवश धिक्कारते रहते थे। द्रोणसे बदला लेनेकी इच्छा रखकर राजा ट्रुपद सदा लंबी साँसें खींचा करते थे
Translation
जे पुत्र व बंधु आधीच जन्मले होते, त्यांना तो वैराग्यजन्य खेदाने ‘धिक्’ म्हणत धिक्कारी; आणि द्रोणाविरुद्ध प्रतिकार करण्याच्या इच्छेने तो सतत दीर्घ निःश्वास टाकीत असे।
Word by Word
जातान्born, already born
जातान्:
Karma
TypeAdjective
Rootजात (√जन्)
FormMasculine, Accusative, Plural
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Plural
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
निर्वेदात्from dejection/grief
निर्वेदात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनिर्वेद
FormMasculine, Ablative, Singular
धिक्fie! shame!
धिक्:
TypeIndeclinable
Rootधिक्
बन्धून्kinsmen/relatives
बन्धून्:
Karma
TypeNoun
Rootबन्धु
FormMasculine, Accusative, Plural
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Root√ब्रू
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
निःश्वासपरम्chiefly consisting of sighs / with sighing as the main (act)
निःश्वासपरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिःश्वास-पर
FormNeuter, Accusative, Singular
अश्नासीत्ate (i.e., lived on/was sustained by)
अश्नासीत्:
TypeVerb
Root√अश्
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
द्रोणम्Drona
द्रोणम्:
Karma
TypeNoun (Proper)
Rootद्रोण
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिचिकीर्षयाwith the desire/intention to retaliate (to do in return)
प्रतिचिकीर्षया:
Karana
TypeNoun
Rootप्रतिचिकीर्षा (प्रति + चिकीर्षा, desiderative from √कृ)
FormFeminine, Instrumental, Singular
Speaker
ब्राह्मण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes