Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial

इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम्‌ अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युति:,मैंने सुना है कि देवराज इन्द्र ही सब देवताओंमें प्रधान हैं, उनमें अधाह बल और उत्साह है। वे बड़े पराक्रमी एवं अपार तेजस्वी हैं। मैं तपस्याद्वारा उन्हींको संतुष्ट करके महाबली पुत्र प्राप्त करूँगा। वे मुझे जो पुत्र देंगे, वह निश्चय ही सबसे श्रेष्ठ होगा तथा संग्राममें अपना सामना करनेवाले मनुष्यों तथा मनुष्येतर प्राणियों (दैत्य-दानव आदि)-को भी मारनेमें समर्थ होगा। अतः मैं मन, वाणी और क्रियाद्वारा बड़ी भारी तपस्या करूँगा

vaiśampāyana uvāca | indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti naḥ śrutam | aprameya-balotsāho vīryavān amita-dyutiḥ | mayā tapasā taṃ toṣayitvā mahābalī putraḥ prāptavyaḥ | sa me yaḥ putraṃ dāsyati sa niścayena sarvaśreṣṭho bhaviṣyati | sa saṃgrāme māṃ pratiyoddhṝn manuṣyān manuṣyetarāṃś ca (daitya-dānava-ādīn) hantum api samarthaḥ bhaviṣyati | ato 'haṃ manasā vācā karmaṇā ca mahā-tapas cariṣyāmi |

वैशंपायन म्हणाले—आम्ही ऐकले आहे की देवराज इंद्र हे देवांचे राजा आणि त्यांच्यात प्रधान आहेत; त्यांचे बल व उत्साह अप्रमेय, ते पराक्रमी आणि अमित तेजस्वी आहेत. तपस्येने त्यांना संतुष्ट करून मी महाबली पुत्र मिळवीन. ते जो पुत्र देतील तो निश्चयच सर्वश्रेष्ठ असेल आणि संग्रामात समोर येणाऱ्या मनुष्य व अमनुष्य—दैत्य-दानव आदींनाही—वध करण्यास समर्थ असेल. म्हणून मी मन, वाणी आणि कर्माने घोर तप करीन.

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रधानःchief/foremost
प्रधानः:
TypeAdjective
Rootप्रधान
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नःof us/our
नः:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormFirst, Genitive, Plural
श्रुतम्heard (has been heard)
श्रुतम्:
TypeVerb
Rootश्रु
FormPast passive participle, Neuter, Nominative, Singular
अप्रमेय-बल-उत्साहःwhose strength and energy are immeasurable
अप्रमेय-बल-उत्साहः:
TypeAdjective
Rootअप्रमेयबलोत्साह
FormMasculine, Nominative, Singular
वीर्यवान्valorous/powerful
वीर्यवान्:
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अमित-द्युतिःof boundless splendor
अमित-द्युतिः:
TypeAdjective
Rootअमितद्युति
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
I
Indra
D
Devas
D
Daityas
D
Dānavas
P
prospective son (unnamed)