Adhyaya 2
ईशानकल्पवृत्तान्तः तथा लैङ्गपुराणस्य संक्षेप-सूची
सूत लिंगपुराणाला ‘उत्तम’ महापुराण म्हणून ओळख करून देतात—ब्रह्म्याने ईशानकल्पाच्या संदर्भात प्रथम संकल्पिलेले, आणि नंतर व्यासांनी मानवांसाठी संक्षेपित केलेले. ग्रंथाचा विस्तार सांगून ते विषयांची व्यापक सूची देतात: प्राधानिक/प्राकृत/वैक्रत सृष्टी, ब्रह्मांड व त्याची आवरणे, गुणाधारित देवकार्य, प्रजापति-सर्ग, पृथ्वीचे उद्धरण, ब्रह्म्याचे दिन-रात्र व आयुष्य-गणित, युग-कल्प मापे आणि धर्मव्यवस्था. पुढे शैव आधारस्तंभ येतात—पुन्हापुन्हा लिंगोद्भव, लिंगमूर्तीची विशेष महिमा, वाराणसी व अन्य तीर्थे, पाशुपत-योग, पंचाक्षर मंत्र, तसेच श्राद्ध-दान-प्रायश्चित्त व आहारनियम. दक्ष, वृत्र, दधीचि, जालंधर आणि कृष्णवंश-नाश यांसारख्या कथा विश्वधर्म व ईशकृपेची उदाहरणे म्हणून मांडल्या आहेत. शेवटी फलश्रुती—हा संक्षेप जाणणे व शिकवणे शुद्धी देऊन उच्च लोकांकडे उन्नती घडवते; पुढील अध्यायांतील सविस्तर कथन व आचारांसाठी ही भूमिका ठरते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलैङ्गे महापुराणे प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच ईशानकल्पवृत्तान्तम् अधिकृत्य महात्मना ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गम् उत्तमम्
अशा प्रकारे श्रीलैंग महापुराणाचा पहिला अध्याय समाप्त झाला. सूत म्हणाले—पूर्वी महात्मा ब्रह्मदेवांनी ईशानकल्पाचा वृत्तान्त आधार करून उत्तम लिंगपुराण रचले.
Verse 2
ग्रन्थकोटिप्रमाणं तु शतकोटिप्रविस्तरे चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै
या ग्रंथाचे प्रमाण एक कोटी श्लोक असे सांगितले आहे; पूर्ण विस्तारात ते शतकोटीपर्यंत जाते. परंतु प्रत्येक मन्वंतरात व्यासगण ते चार लक्ष श्लोकांत संक्षेपित करतात.
Verse 3
व्यस्तेष्टा दशधा चैव ब्रह्मादौ द्वापरादिषु लिङ्गमेकादशं प्रोक्तं मया व्यासाच्छ्रुतं च तत्
द्वापर इत्यादी युगांत ब्रह्मा आदींमध्ये कर्मविधी दहा प्रकारांनी भेदपूर्वक सांगितल्या; आणि अकरावे—लिंगतत्त्व—व्यासांकडून जसे ऐकले तसेच मी घोषित केले आहे.
Verse 4
अस्यैकादशसाहस्रे ग्रन्थमानमिह द्विजाः तस्मात्संक्षेपतो वक्ष्ये न श्रुतं विस्तरेण यत्
हे द्विजांनो, या ग्रंथाचे येथे प्रमाण अकरा हजार श्लोक आहे. म्हणून जे विस्ताराने ऐकले गेले नाही ते मी संक्षेपाने सांगीन.
Verse 5
चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृष्णद्वैपायनेन तु अत्रैकादशसाहस्रैः कथितो लिङ्गसम्भवः
कृष्णद्वैपायन (व्यास) यांनी चार लक्ष श्लोकांचा ग्रंथ संक्षेपित केला तेव्हा येथे लिंगसम्भवाचे वर्णन अकरा हजार श्लोकांत केले आहे.
Verse 6
सर्गः प्राधानिकः पश्चात् प्राकृतो वैकृतानि च अण्डस्यास्य च सम्भूतिर् अण्डस्यावरणाष्टकम्
प्रथम प्राधानिक सर्ग, नंतर प्राकृत व वैकृत सृष्टी; त्यानंतर या ब्रह्मांड-अंडाची उत्पत्ती आणि अंडाची अष्ट आवरणे सांगितली आहेत.
Verse 7
अण्डोद्भवत्वं शर्वस्य रजोगुणसमाश्रयात् विष्णुत्वं कालरुद्रत्वं शयनं चाप्सु तस्य च
रजोगुणाचा आश्रय घेऊन शर्व (शिव) अंडोत्पन्नत्वाची अवस्था धारण करतो; त्याच दिव्य लीलेंत तो विष्णुत्व, कालरुद्ररूप आणि जलांवर शयन ही मुद्रा देखील स्वीकारतो।
Verse 8
प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिव्युद्धरणं तथा ब्रह्मणश् च दिवारात्रम् आयुषो गणनं पुनः
येथे प्रजापतींची सृष्टी, पृथ्वीचे उद्धरण, ब्रह्म्याचा दिवस-रात्रि-क्रम, तसेच पुन्हा आयुष्य (कालपरिमाण) याची गणना यांचेही वर्णन आहे।
Verse 9
सवनं ब्रह्मणश्चैव युगकल्पश् च तस्य तु दिव्यं च मानुषं वर्षम् आर्षं वै ध्रौव्यमेव च
काळाची मापे अशी—सवन (यज्ञीय दिवसमान), ब्रह्म्याचा दिवस, तसेच त्याचे युग व कल्प; तसेच दिव्य वर्ष, मानुष वर्ष, ऋषिवर्ष आणि ध्रुव (नाक्षत्र) गणना।
Verse 10
पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मश्चाश्रमिणां तथा अवृद्धिर्जगतो भूयो देव्याः शक्त्युद्भवस्तथा
देवीच्या शक्तीतून पितृतत्त्व, पितरांची उत्पत्ती आणि त्यांचे धर्म्य कर्म प्रकट होतात; आश्रमधारी जनांचा धर्मही त्याच शक्तीतून उद्भवतो। त्या शक्तीने जगताची अवनती होत नाही; पुन्हा पुन्हा देवीची शक्तीच प्राकट्याचे कारण ठरते।
Verse 11
स्त्रीपुम्भावो विरिञ्चस्य सर्गो मिथुनसम्भवः आख्याष्टकं हि रुद्रस्य कथितं रोदनान्तरे
विरिञ्चि (ब्रह्मा) पासून स्त्री-पुरुष भेद प्रकट झाला आणि सृष्टी युग्मोत्पत्तीने प्रवाहित झाली। रुद्राच्या रुदनाच्या त्याच अंतराळात रुद्राचे ‘आख्याष्टक’—त्यांची पवित्र आठ नावे—सुद्धा कथन झाली।
Verse 12
ब्रह्मविष्णुविवादश् च पुनर्लिङ्गस्य सम्भवः शिलादस्य तपश्चैव वृत्रारेर्दर्शनं तथा
ब्रह्मा-विष्णूंचा विवाद आणि पुन्हा लिंगाचे प्राकट्य; शिलादाची तपश्चर्या तसेच वृत्रारि (इंद्र) यास प्राप्त झालेले दिव्य दर्शन यांचेही वर्णन आहे।
Verse 13
प्रार्थना योनिजस्याथ दुर्लभत्वं सुतस्य तु शिलादशक्रसंवादः पद्मयोनित्वमेव च
त्यानंतर ब्रह्मा (पद्मयोनि) यांची प्रार्थना, योग्य पुत्रप्राप्तीचे दुर्लभत्व, शिलाद व शक्र (इंद्र) यांचा संवाद, तसेच पद्मयोनित्व—कमळजन्माचा प्रसंग येतो।
Verse 14
भवस्य दर्शनं चैव तिष्येष्वाचार्यशिष्ययोः व्यासावताराश् च तथा कल्पमन्वन्तराणि च
भव (शिव) यांचे दर्शन, तिष्यांमध्ये आचार्य-शिष्य परंपरा, व्यासांचे अवतार, तसेच कल्प व मन्वंतरांचे निरूपणही आहे।
Verse 15
कल्पत्वं चैव कल्पानाम् आख्याभेदेष्वनुक्रमात् कल्पेषु कल्पे वाराहे वाराहत्वं हरेस् तथा
विविध नामभेदांच्या अनुक्रमानेच कल्पांचे ‘कल्पत्व’ ठरते; आणि कल्पपरंपरेत वाराह-कल्पात हरि (विष्णू) वाराहरूपही धारण करतात।
Verse 16
मेघवाहनकल्पस्य वृत्तान्तं रुद्रगौरवम् पुनर्लिङ्गोद्भवश्चैव ऋषिमध्ये पिनाकिनः
ऋषींच्या मध्यात पिनाकी (शिव) यांनी मेघवाहन-कल्पाचा पवित्र वृत्तान्त—रुद्राचे गौरव आणि पुन्हा लिंगोद्भव—पुन्हा सांगितला।
Verse 17
लिङ्गस्याराधनं स्नानविधानं शौचलक्षणम् वाराणस्याश् च माहात्म्यं क्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्
येथे लिंगाची आराधना, पवित्र स्नानविधी व शौचाची लक्षणे सांगितली आहेत; तसेच वाराणसीचे माहात्म्य आणि तीर्थक्षेत्रांची महिमा वर्णिली आहे।
Verse 18
भुवि रुद्रालयानां तु संख्या विष्णोर्गृहस्य च अन्तरिक्षे तथाण्डे ऽस्मिन् देवायतनवर्णनम्
येथे पृथ्वीवरील रुद्रालयांची संख्या आणि विष्णूच्या गृहाचे वर्णन आहे; तसेच अंतरिक्षात व या ब्रह्मांडात असलेल्या देवायतनांचेही निरूपण केले आहे।
Verse 19
दक्षस्य पतनं भूमौ पुनः स्वारोचिषे ऽन्तरे दक्षशापश् च दक्षस्य शापमोक्षस्तथैव च
येथे दक्षाचा भूमीवर पतनाचा वृत्तांत आहे; आणि पुढे स्वारोचिष मन्वंतरात दक्षावर आलेला शाप व त्या शापातून दक्षाची मुक्तीही सांगितली आहे।
Verse 20
कैलासवर्णनं चैव योगः पाशुपतस् तथा चतुर्युगप्रमाणं च युगधर्मः सुविस्तरः
यात कैलासाचे वर्णन, पाशुपत योग, चार युगांचे प्रमाणमान आणि प्रत्येक युगाचे धर्म सुविस्तरपणे निरूपिले आहेत।
Verse 21
संध्यांशकप्रमाणं च संध्यावृत्तं भवस्य च श्मशाननिलयश्चैव चन्द्ररेखासमुद्भवः
भव (भगवान शिव) यांचा ‘संध्यांश’ असा सूक्ष्म प्रमाणमान आणि त्यांचा संध्यावृत्त (संध्यास्वरूप आचार) सांगितला आहे; ते श्मशानात निवास करतात, आणि त्यांच्यापासूनच चंद्ररेखा (अर्धचंद्र) उद्भवते।
Verse 22
उद्वाहः शंकरस्याथ पुत्रोत्पादनमेव च मैथुनातिप्रसङ्गेन विनाशो जगतां भयम्
तेव्हा शंकराचा उद्वाह आणि पुत्रोत्पत्तीचीही इच्छा झाली. कारण मैथुनाचा अति-प्रसंग झाला तर जगांचा विनाश होतो—हे सर्व प्राण्यांना भयकारक आहे.
Verse 23
शापः सत्या कृतो देवान्पुरा विष्णुं च पालितम् शुक्रोत्सर्गस्तु रुद्रस्य गाङ्गेयोद्भव एव च
पूर्वी सत्या यांनी देवांना शाप दिला होता आणि विष्णूही त्या शापाने संयमित झाले. तसेच रुद्राचा शुक्रोत्सर्ग झाला; त्यातून गंगाजात गाङ्गेय प्रकट झाला.
Verse 24
ग्रहणादिषु कालेषु स्नाप्य लिङ्गं फलं तथा क्षुब्धधी च विवादश् च दधीचोपेन्द्रयोस् तथा
ग्रहणादि काळी लिंगस्नान केल्यास यथोचित फळ मिळते. तसेच चित्तक्षोभ व वाद—दधीचि व उपेंद्र यांच्यासारखा—लिंगाश्रयाने शांत होतो.
Verse 25
उत्पत्तिर्नन्दिनाम्ना तु देवदेवस्य शूलिनः पतिव्रतायाश्चाख्यानं पशुपाशविचारणा
येथे देवदेव शूलिनाच्या नंदी नामक गणाची उत्पत्ती वर्णिली आहे. तसेच पतिव्रतेचे पावन आख्यान आणि पशु-पाश विचार—बद्ध जीव व बंधनांचे तत्त्व—सांगितले आहे.
Verse 26
प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं निवृत्त्यधिकृता तथा वसिष्ठतनयोत्पत्तिर् वासिष्ठानां महात्मनाम्
येथे प्रवृत्तिलक्षण ज्ञान आणि निवृत्तीस अधिकृत ज्ञान यांचे निरूपण आहे. तसेच वसिष्ठपुत्रांची उत्पत्ती व महात्मा वासिष्ठांचा प्रादुर्भाव सांगितला आहे.
Verse 27
मुनीनां वंशविस्तारो राज्ञां शक्तेर्विनाशनम् दौरात्म्यं कौशिकस्याथ सुरभेर्बन्धनं तथा
येथे मुनींच्या वंशाचा विस्तार, राजांच्या दुरुपयोगी शक्तीचा नाश, कौशिकाचे दुष्ट आचरण आणि सुरभीचे बंधन—हे सर्व वर्णिले आहे. यांतून अधर्म पशु-जीवावर पाश घट्ट करतो, आणि तो जीव अखेरीस पशुपती भगवान शिवाकडे वळतो, हे दर्शविले आहे.
Verse 28
सुतशोको वसिष्ठस्य अरुन्धत्याः प्रलापनम् स्नुषायाः प्रेषणं चैव गर्भस्थस्य वचस् तथा
यात वसिष्ठांचा पुत्रशोक, अरुंधतीचे विलाप, सून पाठविणे आणि गर्भस्थ बालकाचे वचन—हे वर्णिले आहे. हे प्रसंग पीडित पशु-जीवाचे पाश सोडविण्यासाठी पतीस्वरूप प्रभू शिवाची कृपा प्रकट होण्याची पार्श्वभूमी घडवितात.
Verse 29
पराशरस्यावतारो व्यासस्य च शुकस्य च विनाशो राक्षसानां च कृतो वै शक्तिसूनुना
शक्तिपुत्राने पराशराचा अवतार झाला, तसेच व्यास व शुक यांचा प्रादुर्भाव झाला; आणि राक्षसांचा विनाशही त्यानेच केला. अशा रीतीने पतीस्वरूप शिवाच्या नियोजनाने धर्माचे रक्षण झाले; तोच पशूंचे पाश सैल करणारा प्रभु आहे.
Verse 30
देवतापरमार्थं तु विज्ञानं च प्रसादतः पुराणकरणं चैव पुलस्त्यस्याज्ञया गुरोः
दैवी प्रसादाने देवतासंबंधी परमार्थ व विज्ञान (साक्षात् ज्ञान) प्राप्त झाले; आणि गुरु पुलस्त्यांच्या आज्ञेने पुराणरचनेचे कार्य आरंभिले गेले. हे सर्व शिवपरायण कृपेचे फळ आहे.
Verse 31
भुवनानां प्रमाणं च ग्रहाणां ज्योतिषां गतिः जीवच्छ्राद्धविधानं च श्राद्धार्हाः श्राद्धमेव च
[यात] भुवनांचे प्रमाण, ग्रह व ज्योतींची गती, जिवंतपणी करावयाच्या श्राद्धाचे विधान, श्राद्धास पात्र कोण, आणि श्राद्धकर्म—हे सर्व सम्यक् सांगितले आहे.
Verse 32
नान्दीश्राद्धविधानं च तथाध्ययनलक्षणम् पञ्चयज्ञप्रभावश् च पञ्चयज्ञविधिस् तथा
येथे नान्दी-श्राद्धाची विधी, वेदाध्ययनाची यथोचित लक्षणे, तसेच पञ्चमहायज्ञांचा प्रभाव आणि त्या पञ्चयज्ञांची सम्यक् विधी सांगितली आहे।
Verse 33
रजस्वलानां वृत्तिश् च वृत्त्या पुत्रविशिष्टता मैथुनस्य विधिश्चैव प्रतिवर्णमनुक्रमात्
क्रमाने रजस्वला स्त्रियांसाठी आचरण-नियम, त्या आचरणामुळे होणाऱ्या संततीचे भेद, तसेच दाम्पत्य-संयोगाची विधी—हे सर्व वर्णानुसार सांगितले आहे।
Verse 34
भोज्याभोज्यविधानं च सर्वेषामेव वर्णिनाम् प्रायश्चित्तम् अशेषस्य प्रत्येकं चैव विस्तरात्
सर्व वर्णांसाठी काय भोज्य व काय अभोज्य याचे विधान, तसेच प्रत्येक दोषासाठी संपूर्ण प्रायश्चित्त—हे सर्व स्वतंत्रपणे आणि विस्ताराने सांगितले आहे।
Verse 35
नरकाणां स्वरूपं च दण्डः कर्मानुरूपतः स्वर्गिनारकिणां पुंसां चिह्नं जन्मान्तरेषु च
नरकांचे स्वरूप, कर्मानुसार मिळणारा दंड, तसेच स्वर्गी वा नारकी झालेल्या पुरुषांची पुढील जन्मांत दिसणारी चिन्हे—हेही सांगितले आहे।
Verse 36
नानाविधानि दानानि प्रेतराजपुरं तथा कल्पं पञ्चाक्षरस्याथ रुद्रमाहात्म्यमेव च
यात नानाविध दानांचे वर्णन, प्रेतराज यमाची पुरी, तसेच पञ्चाक्षरी ‘नमः शिवाय’ मंत्राचा कल्प-विधान आणि रुद्राची परम महिमा—पाशातून पशूला मुक्त करणारा पति—घोषित केली आहे।
Verse 37
वृत्रेन्द्रयोर्महायुद्धं विश्वरूपविमर्दनम् श्वेतस्य मृत्योः संवादः श्वेतार्थे कालनाशनम्
येथे वृत्र व इंद्र यांचे महायुद्ध, विश्वरूपाचा वध, श्वेत व मृत्यू यांचा संवाद, आणि श्वेताच्या हितार्थ काळ (मृत्यू) याचा नाश वर्णिला आहे.
Verse 38
देवदारुवने शम्भोः प्रवेशः शंकरस्य तु सुदर्शनस्य चाख्यानं क्रमसंन्यासलक्षणम्
येथे देवदारुवनात शंभूचा प्रवेश, शंकराच्या सुदर्शनाचे आख्यान, तसेच क्रम-संन्यासाची लक्षणे—शुद्धीकरणाने पशुला पती (परमेश्वर शिव) कडे नेणारा अनुशासित मार्ग—वर्णिली आहेत.
Verse 39
श्रद्धासाध्यो ऽथ रुद्रस्तु कथितं ब्रह्मणा तदा मधुना कैटभेनैव पुरा हृतगतेर्विभोः
तेव्हा ब्रह्माने सांगितले की रुद्र श्रद्धेनेच साध्य आहेत; आणि प्राचीन काळी मधु व कैटभ यांनी विभूची गती-बुद्धीही भ्रमित केली होती, असे स्मरण करून दिले.
Verse 40
ब्रह्मणः परमं ज्ञानम् आदातुं मीनता हरेः सर्वावस्थासु विष्णोश् च जननं लीलयैव तु
ब्रह्माचे परम ज्ञान प्राप्त करण्यासाठी हरिने मीनरूप धारण केले; आणि विष्णूचे प्राकट्य सर्व अवस्थांत केवळ लीलारूपानेच होते.
Verse 41
रुद्रप्रसादाद्विष्णोश् च जिष्णोश्चैव तु सम्भवः मन्थानधारणार्थाय हरेः कूर्मत्वमेवच
रुद्राच्या प्रसादाने विष्णू (जिष्णू) यांचे प्राकट्य झाले; आणि समुद्रमंथन धारण करण्यासाठी हरिने कूर्मरूप निश्चितच धारण केले.
Verse 42
संकर्षणस्य चोत्पत्तिः कौशिक्याश् च पुनर्भवः यदूनां चैव सम्भूतिर् यादवत्वं हरेः स्वयम्
यात संकर्षणाची उत्पत्ती, कौशिकीचा पुनर्जन्म, यदूंचा उद्भव आणि स्वयं हरिने यादवत्व धारण केले, असे वर्णन आहे।
Verse 43
भोजराजस्य दौरात्म्यं मातुलस्य हरेर्विभोः बालभावे हरेः क्रीडा पुत्रार्थं शंकरार्चनम्
यात भोजराज—हरिचा मातुल—याची दुष्टता, हरिच्या बाललीला आणि पुत्रप्राप्तीसाठी शंकराचे पूजन वर्णिले आहे।
Verse 44
नारस्य च तथोत्पत्तिः कपाले वैष्णवाद्धरात् भूभारनिग्रहार्थे तु रुद्रस्याराधनं हरेः
तसेच वैष्णव कपालातून पृथ्वीवर नराचा प्रादुर्भाव झाला; आणि भूमीचा भार निवळावा म्हणून हरिने रुद्राची आराधना केली।
Verse 45
वैन्येन पृथुना भूमेः पुरा दोहप्रवर्तनम् देवासुरे पुरा लब्धो भृगुशापश् च विष्णुना
पूर्वी वैन्य पृथुने भूमीचे ‘दोह’ प्रवर्तित केले; आणि देव-असुर संग्रामकाळी विष्णूनेही भृगूचा शाप भोगला।
Verse 46
कृष्णत्वे द्वारकायां तु निलयो माधवस्य तु लब्धो हिताय शापस्तु दुर्वासस्याननाद्धरेः
कृष्णत्व धारण करून माधवाचा द्वारकेत निवास झाला; आणि लोकहितासाठी, हरिच्या अनादरामुळे दुर्वासांचा शापही घडून आला।
Verse 47
वृष्ण्यन्धकविनाशाय शापः पिण्डारवासिनाम् एरकस्य तथोत्पत्तिस् तोमरस्योद्भवस् तथा
वृष्णि व अंधकांच्या विनाशासाठी पिण्डारवासीयांचा शाप उद्भवला. त्याचप्रमाणे एरक गवत उगवले आणि लोखंडी तोमरही उत्पन्न झाला.
Verse 48
एरकालाभतो ऽन्योन्यं विवादे वृष्णिविग्रहः लीलया चैव कृष्णेन स्वकुलस्य च संहृतिः
एरक प्राप्त होताच वृष्णि परस्पर वादविवादात युद्धास भिडले. आणि कृष्णाने आपल्या लीलामात्रेने स्वतःच्या कुलाचाच संहार केला.
Verse 49
एरकास्त्रबलेनैव गमनं स्वेच्छयैव तु ब्रह्मणश्चैव मोक्षस्य विज्ञानं तु सुविस्तरम्
एरकास्त्राच्या बळाने स्वेच्छेने गमन घडते. तसेच ब्रह्म व मोक्षाचे विज्ञानही सविस्तर सांगितले आहे.
Verse 50
पुरान्धकाग्निदक्षाणां शक्रेभमृगरूपिणाम् मदनस्यादिदेवस्य ब्रह्मणश् चामरारिणाम्
पुरान्धक, अग्नि व दक्ष; शक्र, ऐरावत आणि मृगरूप धारण करणारे; मदन, आदिदेव व ब्रह्मा—यांचा (येथे) उल्लेख आहे.
Verse 51
हलाहलस्य दैत्यस्य कृतावज्ञा पिनाकिना जालंधरवधश्चैव सुदर्शनसमुद्भवः
पिनाकधारी प्रभूंनी हलाहल दैत्याचा गर्व मोडला. जालंधराचा वध झाला आणि सुदर्शन चक्राचाही उद्भव झाला.
Verse 52
विष्णोर्वरायुधावाप्तिस् तथा रुद्रस्य चेष्टितम् तथान्यानि च रुद्रस्य चरितानि सहस्रशः
येथे विष्णूला प्राप्त झालेल्या उत्तम दिव्य आयुधांचे आणि रुद्राच्या पराक्रमी चेष्टांचे वर्णन आहे; तसेच रुद्राची सहस्रशः असंख्य चरित्रेही सांगितली आहेत—ज्यात तो पाशुंना पाशातून मुक्त करणारा पति, परमेश्वर म्हणून प्रकटतो।
Verse 53
हरेः पितामहस्याथ शक्रस्य च महात्मनः प्रभावानुभवश्चैव शिवलोकस्य वर्णनम्
येथे हरि, पितामह ब्रह्मा आणि महात्मा शक्र (इंद्र) यांचा प्रभाव व अनुभूत वैभव, तसेच शिवलोकाचे वर्णन आहे—ते परम धाम जिथे पाशुंना पाशातून मुक्त करणारा पति शिव विराजमान आहे।
Verse 54
भूमौ रुद्रस्य लोकं च पाताले हाटकेश्वरम् तपसां लक्षणं चैव द्विजानां वैभवं तथा
येथे भूमीवरील रुद्रलोकाचे आणि पाताळातील हाटकेश्वर प्रभूचे वर्णन आहे. तसेच तपस्येची लक्षणे आणि द्विजांचे वैभवही सांगितले आहे—जेव्हा ते धर्म व पति शिवभक्तीने युक्त असते।
Verse 55
आधिक्यं सर्वमूर्तीनां लिङ्गमूर्तेर्विशेषतः लिङ्गे ऽस्मिन्नानुपूर्व्येण विस्तरेणानुकीर्त्यते
सर्व देवमूर्तींचे आधिक्य—विशेषतः लिंगमूर्तीचे परम माहात्म्य—या लिंगप्रकरणात क्रमाने आणि विस्ताराने कीर्तिले जाते।
Verse 56
एतज्ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत्तु यः सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति
जो हे जाणून या पुराणाचा संक्षेप कीर्तन करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन ब्रह्मलोकास जातो—पति शिवभक्तीने पाशुचे पाश तुटतात।
Frequently Asked Questions
Not as a full narrative here, but as a recurring doctrinal centerpiece: the chapter lists ‘punar-liṅgasya sambhavaḥ’ to signal that the manifestation of the Liṅga (and its supremacy) will be revisited across contexts, anchoring cosmology and devotion in Śiva’s aniconic revelation.
It explicitly points to liṅga-ārādhana, snāna-vidhāna, and śauca-lakṣaṇa, along with broader dharma modules such as śrāddha-vidhi, pañca-yajña, dāna-prakāra, and prāyaścitta—indicating that ritual purity and disciplined practice accompany theological exposition.