Adhyaya 14
अघोरस्य प्रादुर्भावः कुमारकचतुष्टयं च योगमार्गः
सूता सांगतात—पूर्वकल्पी पिवळ्या वर्णाच्या स्वयम्भूच्या प्रस्थानानंतर नवा कल्प सुरू झाला. एकार्णवात सृष्टीची इच्छा धरून ब्रह्मा चिंताकुल ध्यानात मग्न झाला. त्याच्या ध्यानातून काळे वस्त्र परिधान केलेला, स्वयंजात तेजाने ज्वलंत, बालरूप अघोर/महेश्वर प्रकट झाला. ब्रह्माने नमस्कार करून प्राणायाम व मनोनिवेशाने त्याला हृदयात स्थिर केले आणि त्या दर्शनामागील ब्रह्मरूप सत्य जाणण्याची इच्छा केली. अघोराने पुन्हा दर्शन दिले आणि त्याच्या पार्श्वातून कृष्णवर्ण, तेजस्वी असे चार कुमारक उत्पन्न झाले. त्यांनी सहस्र दिव्यवर्षे परमेश्वराची योगोपासना करून शिष्यांना महायोगाचा उपदेश केला. योगसिद्ध पुरुष मनानेच शिवात प्रवेश करून निरगुण, शुद्ध पद प्राप्त करतात. जो विवेकी या योगाने महादेवाचे चिंतन करतो तो अविनाशी रुद्राला प्राप्त होतो; पुढील अध्यायात शिवोपासनेच्या उपायांचा विस्तार येतो.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयंभुवः पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्नासितस्तु सः
सूत म्हणाले—स्वयंभू ब्रह्म्याच्या सुवर्णवर्णाने चिन्हित तो कल्प संपल्यावर, पुन्हा दुसरा एक कल्प सुरू झाला, जो एका विशेष नावाने ओळखला गेला।
Verse 2
एकार्णवे तदा वृत्ते दिव्ये वर्षसहस्रके स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः
जेव्हा सर्व काही एकाच महाप्रलयसमुद्रात झाले आणि एक हजार दिव्य वर्षे लोटली, तेव्हा प्रजा सृष्टीची इच्छा धरून ब्रह्मा दुःखी होऊन विचार करू लागले।
Verse 3
तस्य चिन्तयमानस्य पुत्रकामस्य वै प्रभोः कृष्णः समभवद्वर्णो ध्यायतः परमेष्ठिनः
पुत्राची इच्छा धरून चिंतन करणाऱ्या त्या प्रभु परमेष्ठी (ब्रह्मा) ध्यानस्थ असताना त्यांच्यात कृष्णवर्ण प्रकट झाला।
Verse 4
अथापश्यन्महातेजाः प्रादुर्भूतं कुमारकम् कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा
तेव्हा महातेजस्वीने प्रादुर्भूत दिव्य कुमार पाहिला—कृष्णवर्ण, महावीर्यवान, स्वतेजानेच दीप्तिमान।
Verse 5
कृष्णांबरधरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् कृष्णेन मौलिना युक्तं कृष्णस्रगनुलेपनम्
तो कृष्णांबर व कृष्ण उष्णीष धारण करणारा, कृष्ण यज्ञोपवीतयुक्त; कृष्ण मौळी, कृष्ण माळा व कृष्ण अनुलेपनाने विभूषित होता।
Verse 6
स तं दृष्ट्वा महात्मानम् अघोरं घोरविक्रमम् ववन्दे देवदेवेशम् अद्भुतं कृष्णपिङ्गलम्
त्या महात्म्याला पाहून—स्वरूपाने अघोर, पराक्रमाने घोर—त्याने देवदेवेश, अद्भुत कृष्णपिंगल प्रभूला वंदन केले।
Verse 7
प्राणायामपरः श्रीमान् हृदि कृत्वा महेश्वरम् मनसा ध्यानुयुक्तेन प्रपन्नस्तु तमीश्वरम्
प्राणायामात तत्पर त्या श्रीमानाने हृदयात महेश्वराला स्थापित केले; ध्यानयुक्त मनाने त्याने त्या ईश्वराची शरण घेतली।
Verse 8
अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिन्तयत् तथा वै ध्यायमानस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
त्यानंतर ब्रह्म्याने अघोराला ब्रह्मरूप मानून चिंतन केले; अशा रीतीने ध्यानमग्न परमेष्ठी ब्रह्मा त्या परम तत्त्वात स्थिर झाला।
Verse 9
प्रददौ दर्शनं देवो ह्य् अघोरो घोरविक्रमः अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्रगनुलेपनाः
तेव्हा घोर पराक्रमवान अघोर देवाने आपले दर्शन दिले। आणि त्यांच्या दोन्ही पार्श्वांस कृष्णवर्ण दिव्य शक्ती प्रकट झाल्या—कृष्णमाळांनी अलंकृत व कृष्ण अनुलेपनाने लिप्त।
Verse 10
चत्वारस्तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः कृष्णः कृष्णशिखश्चैव कृष्णास्यः कृष्णवस्त्रधृक्
त्यानंतर चार महात्मा कुमार प्रकट झाले—एक कृष्णवर्ण, एक कृष्णशिखाधारी, एक कृष्णमुख, आणि एक कृष्णवस्त्रधारी।
Verse 11
ततो वर्षसहस्रं तु योगतः परमेश्वरम् उपासित्वा महायोगं शिष्येभ्यः प्रददुः पुनः
मग त्यांनी योगमार्गाने सहस्र वर्षे परमेश्वराची उपासना केली; आणि महायोग प्राप्त करून तो पुन्हा शिष्यांना प्रदान केला।
Verse 12
योगेन योगसम्पन्नाः प्रविश्य मनसा शिवम् अमलं निर्गुणं स्थानं प्रविष्टा विश्वमीश्वरम्
योगसिद्ध होऊन त्यांनी मनाने शिवात प्रवेश केला; त्या निर्मळ, निर्गुण अवस्थेत प्रविष्ट होऊन ते विश्वेश्वरात लीन झाले।
Verse 13
एवमेतेन योगेन ये ऽपि चान्ये मनीषिणः चिन्तयन्ति महादेवं गन्तारो रुद्रमव्ययम्
याच योगाने इतर मनीषीही महादेवाचे चिंतन करतात; आणि असे चिंतन करून ते अव्यय रुद्र—परम पति—यांना प्राप्त होतात।
Frequently Asked Questions
The narrative presents Aghora as the revelatory form through which the nirguṇa Lord becomes accessible to the creator-god: the ‘dark’ iconography marks transcendence beyond guṇas, while the blazing tejas signals divine self-luminosity that authorizes creation and instruction.
They are four childlike emanations associated with Aghora’s presence, who undertake prolonged upāsanā and then transmit mahāyoga to disciples—functioning as mediating teachers of Śiva-realization rather than merely mythic attendants.
Prāṇāyāma joined to manasa-dhyāna (placing Maheśvara in the heart) and sustained upāsanā, culminating in mental entry into Śiva and realization of the amalā, nirguṇa station.