Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 94

Īśvara-Gītā (continued): Twofold Yoga, Aṣṭāṅga Discipline, Pāśupata Meditation, and the Unity of Nārāyaṇa–Maheśvara

Devanagari script

परानन्दात्मकं लिङ्गं केवलं सन्निरञ्जनम् / ज्ञानात्मकं सर्वगतं योगिनां हृदि संस्थितम्

Transliteration

parānandātmakaṃ liṅgaṃ kevalaṃ sannirañjanam / jñānātmakaṃ sarvagataṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam

Translation

ते लिंग परमानंदस्वरूप आहे—एकमेव, शुद्ध सत्, निरंजन। ते ज्ञान-चैतन्यस्वरूप, सर्वव्यापी असून योगींच्या हृदयात प्रतिष्ठित आहे।

Word by Word

• पर-आनन्द-आत्मकम्: of the nature of supreme bliss
• पर-आनन्द-आत्मकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + आनन्द (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (आनन्दः आत्मा यस्य/आनन्दात्मक) + पर-विशेषण

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (कर्म/वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• केवलम्: pure/only
• केवलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; लिङ्गम् इति विशेषणम्

• सत्-निरञ्जनम्: truly stainless
• सत्-निरञ्जनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस् सत्तायाम्, शतृ/सत्) + निरञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (सत् च निरञ्जनम् च—‘truly stainless’)

• ज्ञान-आत्मकम्: of the nature of knowledge
• ज्ञान-आत्मकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (ज्ञानात्मकम्)

• सर्वगतम्: all-pervading
• सर्वगतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् गतौ, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (सर्वत्र गतः)

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), बहुवचनम्

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• संस्थितम्: situated
• संस्थितम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्+√स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त-भूतकृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; लिङ्गम् इति विशेषणम् (situated/established)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) teaching the Ishvara Gita in a Shaiva-Vaishnava synthesis

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Linga
• Yogins
• Ishvara (Supreme Lord)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as pure, stainless Being-Consciousness-Bliss (sat-jñāna-ānanda): non-dual, all-pervading, and directly knowable as the inner presence in the heart.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The emphasis is on inward contemplation (hṛdaya-sthāna) where the yogin realizes the all-pervading Lord as the formless, stainless reality—aligning with Pāśupata-oriented devotion joined to jñāna and dhyāna.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By having Lord Kurma (a Vishnu form) teach the transcendental Linga as supreme, it frames Shiva-tattva and Vishnu-tattva as one non-dual Ishvara, realized inwardly by yogins.