Shloka 38
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
बोधरूपं गुरुं प्राप्य न गुर्वन्तरमादिशेत् / गुरुक्तं परुषं वाक्यमाशिषं परिचिन्तयेत्
Transliteration
bodharūpaṃ guruṃ prāpya na gurvantaramādiśet / guruktaṃ paruṣaṃ vākyamāśiṣaṃ paricintayet
Translation
बोधस्वरूप गुरु मिळाल्यावर दुसरा गुरु सांगू नये। गुरूंनी उच्चारलेले कठोर वचनही आशीर्वाद मानून चिंतन करावे॥
Word by Word
बोधरूपम्having the form of knowledge
बोधरूपम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबोध-रूप (प्रातिपदिक; बोध + रूप)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular; कर्मविशेषण to गुरुं; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (बोधस्य रूपम्)
गुरुम्a guru
गुरुम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; having obtained
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
गुरुguru
गुरु:
सम्बन्ध (Qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; first member in compound गुर्वन्तरम् (sandhi form)
अन्तरम्another (one)
अन्तरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; समासः तत्पुरुष (गुरोः अन्तरम्/अन्यः गुरु:) = another guru
आदिशेत्should instruct/appoint
आदिशेत्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-दिś् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
गुरुby the guru
गुरु:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-तत्पुरुषे पूर्वपद (as first member in compound)
उक्तम्spoken
उक्तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with वाक्यम्
परुषम्harsh
परुषम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective to वाक्यम्
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
आशिषम्a blessing
आशिषम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआशिष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular; apposition to वाक्यम्
परिचिन्तयेत्should consider
परिचिन्तयेत्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-चिन्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद