Shloka 19
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्धूपदीपादि दर्शयेत् / श्रीचिन्तामणिमन्त्रं तु हृदि मातृकमाजपेत्
Transliteration
abhyarcya gandhapuṣpādyairdhūpadīpādi darśayet / śrīcintāmaṇimantraṃ tu hṛdi mātṛkamājapet
Translation
गंध-पुष्पादिने अर्चना करून धूप-दीपादी दाखवावे; आणि हृदयात मातृकेसह श्रीचिंतामणि मंत्राचा जप करावा।
Word by Word
अभ्यर्च्यhaving worshipped
अभ्यर्च्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√अर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) ‘having worshipped’
गन्ध-पुष्प-आद्यैःwith perfumes, flowers, etc.
गन्ध-पुष्प-आद्यैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘आदि’ = etc.; समासः समाहार/तत्पुरुषप्रायः—‘गन्धपुष्पादिभिः’
धूप-दीप-आदिincense, lamp, etc.
धूप-दीप-आदि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधूप (प्रातिपदिक) + दीप (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (समाहारद्वन्द्ववत् प्रयोगः); ‘धूपदीपादि’ = incense, lamp, etc. (as items to be shown)
दर्शयेत्should show/offer for viewing
दर्शयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) (causative sense ‘to show’)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
श्री-चिन्तामणि-मन्त्रम्the Śrī Cintāmaṇi mantra
श्री-चिन्तामणि-मन्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + चिन्तामणि (प्रातिपदिक) + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषः ‘श्रीचिन्तामणेः मन्त्रः’
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)
हृदिin the heart
हृदि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
मातृकाम्the mātṛkā (letters)
मातृकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘मातृका’ = (mantra-)alphabet/garland of letters
आजपेत्should recite/mutter
आजपेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√जप् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्