Shloka 2
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
हयग्रीव उवाच आवाहनी महामुद्रा त्रिखण्डेति प्रकीर्तिता / परिवृत्य करौ स्पष्टमङ्गुष्ठौ कारयेत्समौ
Transliteration
hayagrīva uvāca āvāhanī mahāmudrā trikhaṇḍeti prakīrtitā / parivṛtya karau spaṣṭamaṅguṣṭhau kārayetsamau
Translation
हयग्रीव म्हणाले— ‘आवाहनी’ ही महामुद्रा ‘त्रिखण्डा’ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे। दोन्ही हात वळवून, दोन्ही अंगठे स्पष्टपणे समसमान करावेत।
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आवाहनी(the mudrā called) Āvāhanī
आवाहनी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootआवाहनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मुद्रानाम
महा-मुद्राthe great mudrā
महा-मुद्रा:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मुद्रा (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महती मुद्रा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिखण्डाthree-part
त्रिखण्डा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या/प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formद्विगु (त्रीणि खण्डानि यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मुद्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसूचक-अव्यय (thus)
प्रकीर्तिताis proclaimed
प्रकीर्तिता:
Karta (कर्ता/subject-predicate)
TypeAdjective
Rootप्र-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is proclaimed/called’
परिवृत्यhaving turned/rotated
परिवृत्य:
Purvakala (पूर्वकाल/preceding action)
TypeIndeclinable
Rootपरि-वृत् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive)
करौthe two hands
करौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन
स्पष्टम्clearly
स्पष्टम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्पष्ट (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
अङ्गुष्ठौthe two thumbs
अङ्गुष्ठौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन
कारयेत्should make/arrange
कारयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) (णिच् causative: कारय-)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative: ‘should cause to do/make’)
समौequal/aligned
समौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘अङ्गुष्ठौ’ इत्यस्य विशेषणम्