Shloka 15
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
परिवर्त्य करौ स्पृष्टावर्धचन्द्रसमाकृती / तर्जन्यङ्गुष्ठयुगलं युगपद्योजयेत्ततः
Transliteration
parivartya karau spṛṣṭāvardhacandrasamākṛtī / tarjanyaṅguṣṭhayugalaṃ yugapadyojayettataḥ
Translation
दोन्ही हात उलटून परस्पर स्पर्श करावेत, ज्यामुळे अर्धचंद्रासारखी आकृती बने; नंतर तर्जनी व अङ्गुष्ठ युगल एकाच वेळी जोडावे.
Word by Word
परिवर्त्यhaving rotated
परिवर्त्य:
पूर्वकाल (Absolutive)
TypeVerb
Rootपरि + वृत्/वर्त् (धातु)
Formक्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund in -ya); ‘having turned/rotated’
करौthe two hands
करौ:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘two hands’
स्पृष्टौtouched together
स्पृष्टौ:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) → स्पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st), द्विवचन; past participle ‘touched/placed in contact’ (agreeing with karau by sense)
अर्ध-चन्द्र-समाकृतीhalf-moon-shaped
अर्ध-चन्द्र-समाकृती:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअर्ध (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + समाकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), द्विवचन; ‘having the form of a half-moon’ (describing the hands/arrangement)
तर्जनी-अङ्गुष्ठ-युगलम्the index-thumb pair
तर्जनी-अङ्गुष्ठ-युगलम्:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootतर्जनी (प्रातिपदिक) + अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘pair of index-finger and thumb’
युगपत्simultaneously
युगपत्:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयुगपत् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb ‘simultaneously’
योजयेत्should join/bring together
योजयेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) causative (णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should join/apply’
ततःthen/thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तसिल्)
Formअव्यय; adverb ‘then/thereafter’