Shloka 59
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
चक्रमध्यगतं देशं नगरीं वा वराङ्गनाम् / ज्वलन्तीं चिन्तयेन्नित्यं सप्ताहात्क्षोभयेन्मुने
Transliteration
cakramadhyagataṃ deśaṃ nagarīṃ vā varāṅganām / jvalantīṃ cintayennityaṃ saptāhātkṣobhayenmune
Translation
चक्राच्या मध्यभागी असलेला देश, नगरी किंवा सुंदर स्त्री ज्वलंत रूपाने नित्य चिंतन करावे; हे मुने, सात दिवसांत क्षोभ उत्पन्न होतो।
Word by Word
चक्रof the wheel/circle
चक्र:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (सम्बन्ध/6th case), एकवचनम्; first member in compound
मध्यmiddle
मध्य:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-समर्थ (as middle) in compound base
गतम्situated/placed
गतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (कर्म/2nd case), एकवचनम्; qualifies देशम्; ‘gone/placed’
देशम्a place/region
देशम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (कर्म/2nd case), एकवचनम्
नगरीम्a city
नगरीम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनगरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्
वाor
वा:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle ‘or’)
वरexcellent
वर:
सम्बन्ध (Compound member)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-समर्थ in compound base
अङ्गनाम्a woman
अङ्गनाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्गना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; with वर as कर्मधारय ‘excellent woman’
ज्वलन्तीम्blazing
ज्वलन्तीम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वल् (धातु) → ज्वलन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formशतृ (present active participle), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifies (नगरीम्/अङ्गनाम्) ‘blazing’
चिन्तयेत्should visualize/think of
चिन्तयेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘should contemplate’
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative) ‘always’
सप्ताहात्after a week
सप्ताहात्:
अपादान (Source/Time-from/अपादान)
TypeNoun
Rootसप्ताह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी (अपादान/5th case), एकवचनम्; ‘after a week/from a week’
क्षोभयेत्should agitate/disturb
क्षोभयेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षुभ् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense ‘should agitate/disturb’
मुनेO sage
मुने:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन (vocative), एकवचनम्