Shloka 80
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तत्र काशीं समालोक्य किमेतदिति चिन्तयन् / स मुहुर्तं स्थितस्तूष्णीं नखलीनकपालकः
Transliteration
tatra kāśīṃ samālokya kimetaditi cintayan / sa muhurtaṃ sthitastūṣṇīṃ nakhalīnakapālakaḥ
Translation
तेथे काशी पाहून “हे काय?” असा विचार करीत, नखांत कपाल धारण केलेला तो काही काळ मौन उभा राहिला।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formस्थानवाचक-अव्यय (locative adverb)
काशीम्Kāśī (city)
काशीम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeVerb
Rootसम्-आ-लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having looked at/seen’
किम्what
किम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
एतत्this
एतत्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Sambandha)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
कर्ता (Kartā)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
मुहूर्तम्for a moment
मुहूर्तम्:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; कालपरिमाण
स्थितःstood/remained
स्थितः:
कर्ता (Kartā)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्यय भूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘stood/remaining’
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formभाववाचक-अव्यय (adverb)
नखलीनकपालकः(he) with the skull-bowl stuck to his nail
नखलीनकपालकः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootनख + लीन + कपालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारय-सन्निकर्षः: ‘नखे लीनं कपालकं यस्य/यत्’ (skull-bowl stuck to the nail)