Shloka 19
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
अग्रतः कृतसांनिध्या कामाक्षी वाक्यमब्रवीत् / वत्से तपोभिरत्युग्रैरलं प्रीतास्मि सुव्रते
Transliteration
agrataḥ kṛtasāṃnidhyā kāmākṣī vākyamabravīt / vatse tapobhiratyugrairalaṃ prītāsmi suvrate
Translation
समोर प्रकट होऊन कामाक्षी म्हणाली—वत्से! तुझ्या अत्यंत उग्र तपाने आता पुरे; हे सुव्रते, मी प्रसन्न आहे.
Word by Word
अग्रतःin front
अग्रतः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (in front)
कृत-सांनिध्याwith (her) presence manifested
कृत-सांनिध्या:
Karana (करण/Instrument or attendant circumstance)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ-धातु, क्त कृदन्त) + सांनिध्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कृतं सांनिध्यं यस्याः/यया); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘with (her) presence made/manifest’
कामाक्षीKāmākṣī
कामाक्षी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकामाक्षी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
वत्सेdear child
वत्से:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; स्नेह-सम्बोधन
तपोभिःby austerities
तपोभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
अति-उग्रैःvery intense
अति-उग्रैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग) + उग्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (अत्यन्तं उग्राः); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग तृतीया-बहुवचन (Instrumental plural) — तपोभिः इति विशेषणम् (agreement by sense: ‘very fierce’)
अलम्enough
अलम्:
Pratishedha/Parimāṇa (पर्याप्ति/Enough)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय, पर्याप्त्यर्थक (enough/sufficient), भावे प्रयोगः
प्रीताpleased
प्रीता:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण/Predicate)
TypeAdjective
Rootप्री (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इति अध्याहृतं (with ‘asmi’)
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
सुव्रतेO woman of good vows
सुव्रते:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + व्रत); नपुंसकलिङ्ग (Neuter) / स्त्रीलिङ्ग-सम्बोधनार्थे प्रायः (addressing a woman of good vows); सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन