Shloka 45
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
नैमिषे सत्रमा साद्य मुनिभ्यो मुनिसत्तम / तत्प्रसादं च संसिद्धं भूतोत्पत्तिलयान्वितम्
Transliteration
naimiṣe satramā sādya munibhyo munisattama / tatprasādaṃ ca saṃsiddhaṃ bhūtotpattilayānvitam
Translation
हे मुनिश्रेष्ठा! नैमिषारण्यात सत्रास येऊन मुनिंकडून तो प्रसाद प्राप्त झाला, जो भूतांच्या उत्पत्ती व लयासहित सिद्ध आहे.
Word by Word
नैमिषेin Naimiṣa (forest)
नैमिषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootनैमिष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular
सत्रम्sacrificial session (sattra)
सत्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
आसाद्यhaving reached/approached
आसाद्य:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial to main action)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभाव; having approached/after reaching
मुनिभ्यःto the sages
मुनिभ्यः:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), बहुवचन; Dative plural
मुनिसत्तमO best of sages
मुनिसत्तम:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन-तत्पुरुष (श्रेष्ठः मुनिषु)
तत्-प्रसादम्that favor/grace
तत्-प्रसादम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
संसिद्धम्fully accomplished/perfected
संसिद्धम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-√सिध् (धातु)
Formकृत-प्रत्यय: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; agreeing with 'तत्प्रसादम्'
भूत-उत्पत्ति-लय-अन्वितम्endowed with the creation and dissolution of beings
भूत-उत्पत्ति-लय-अन्वितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभूत (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + लय (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (भूतानाम् उत्पत्तिः च लयः च ताभ्याम् अन्वितम्)