Shloka 36
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
स पुनः संभावयिता जायते ब्रह्मसंज्ञितः / सृजते स पुनर्लोकानभिमान गुणात्मकान्
Transliteration
sa punaḥ saṃbhāvayitā jāyate brahmasaṃjñitaḥ / sṛjate sa punarlokānabhimāna guṇātmakān
Translation
तोच पुन्हा सर्जक म्हणून ‘ब्रह्म’ या नावाने प्रकट होतो; आणि अहंभाव व गुणांनी युक्त असे लोक निर्माण करतो।
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
संभावयिताthe one who brings forth/causes to manifest
संभावयिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंभावयितृ (प्रातिपदिक; कृत्)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agent noun (तृच्/तृन्-प्रत्यय) from √भू/भाव (संभावय-)
जायतेis born/arises
जायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
ब्रह्म-संज्ञितःcalled ‘Brahmā’
ब्रह्म-संज्ञितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + संज्ञित (प्रातिपदिक; क्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); past participle (क्त) ‘named’; तत्पुरुष: ब्रह्म-नामक
सृजतेcreates
सृजते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
अभिमानego-sense/identification
अभिमान:
Visheshana (विशेषण-भाव)
TypeNoun
Rootअभिमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); used appositionally/qualificatively for the created worlds (as ‘ego-sense/identification’)
गुण-आत्मकान्having the nature of the guṇas
गुण-आत्मकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगुण (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); adjective qualifying लोकान्