Shloka 20
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
क्षेत्रज्ञस्य प्रधानस्य पुरुषस्य प्रवर्त्स्यतः / आदिदेवः प्रधानस्यानुग्रहाय प्रजक्षते
Transliteration
kṣetrajñasya pradhānasya puruṣasya pravartsyataḥ / ādidevaḥ pradhānasyānugrahāya prajakṣate
Translation
क्षेत्रज्ञ व प्रधान—पुरुषाच्या प्रवर्तनकाळी, आदिदेव प्रधानावर अनुग्रह करण्यासाठी प्रकट होतात.
Word by Word
क्षेत्रज्ञस्यof the knower of the field (kṣetrajña)
क्षेत्रज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; समासः क्षेत्र + ज्ञ (तत्पुरुष)
प्रधानस्यof Pradhāna (primordial matter)
प्रधानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
पुरुषस्यof Puruṣa (spirit/person)
पुरुषस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
प्रवर्त्स्यतःwill set in motion / will commence
प्रवर्त्स्यतः:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु)
Formलृट्-लकार (Future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; धातु: वृत् (to turn/act), उपसर्ग: प्र
आदिदेवःthe primordial deity
आदिदेवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootआदि + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः आदि-देव (कर्मधारय: ‘the primordial god’)
प्रधानस्यof Pradhāna
प्रधानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अनुग्रहायfor the favor / grace
अनुग्रहाय:
सम्प्रदान (Sampradāna/Dative purpose)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
प्रजक्षतेdeclares / proclaims
प्रजक्षते:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootप्र + चक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; धातु: चक्ष् (to declare/announce/see), उपसर्ग: प्र