Shloka 9
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
तेषु द्वौ मनुराजौ तु वरिष्ठौ विन्ध्यमर्दन / लोपामुद्रा कामराज इति ख्यातिमुपागतौ
Transliteration
teṣu dvau manurājau tu variṣṭhau vindhyamardana / lopāmudrā kāmarāja iti khyātimupāgatau
Translation
त्यांमध्ये दोन मनुराज श्रेष्ठ मानले गेले—विन्ध्यमर्दन आणि लोपामुद्रा; आणि ते ‘कामराज’ या नावानेही प्रसिद्ध झाले.
Word by Word
तेषुamong them
तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन (plural)
द्वौtwo
द्वौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), द्विवचन (dual)
मनुराजौthe two kings named Manurāja
मनुराजौ:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमनु-राज (प्रातिपदिक; मनु + राजन्)
Formतत्पुरुष-समास (determinative): मनूनां राजा इति, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (dual)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
वरिष्ठौthe most excellent
वरिष्ठौ:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootवरिष्ठ (प्रातिपदिक; वर-तमप्)
Formविशेषण (adjective), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (dual), उत्तम-तुल्यतम (superlative)
विन्ध्यमर्दनO Vindhya-crusher (epithet)
विन्ध्यमर्दन:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootविन्ध्य-मर्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: विन्ध्यं मर्दयति इति/विन्ध्यस्य मर्दनः, पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन (singular)
लोपामुद्राLopāmudrā
लोपामुद्रा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootलोपामुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
कामराजKāmarāja
कामराज:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकामराज (प्रातिपदिक; काम + राजन्)
Formतत्पुरुष-समास: कामस्य राजा इति, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
इतिthus/so called
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
ख्यातिम्fame/renown
ख्यातिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular)
उपागतौattained/obtained
उपागतौ:
क्रिया (Predicate; state of subject)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle), क्त (kta), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (dual); क्रियार्थे प्रयोगः—‘प्राप्तवन्तौ’