Shloka 48
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
दर्शनानि च सर्वाणि कर्तु खण्डयितुं पटुः / तत्त्वञ्जानाति निखिलं सर्वज्ञत्वं च गच्छति
Transliteration
darśanāni ca sarvāṇi kartu khaṇḍayituṃ paṭuḥ / tattvañjānāti nikhilaṃ sarvajñatvaṃ ca gacchati
Translation
तो सर्व दर्शनांची स्थापना करणे व त्यांचे खंडन करणे यांत पटु आहे; तो निखिल तत्त्व जाणून सर्वज्ञत्व प्राप्त करतो.
Word by Word
दर्शनानिphilosophical systems/views
दर्शनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्म (object)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifying दर्शनानि)
कर्तुम्to do/perform
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तुम् (तुमुन्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive); प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)
खण्डयितुम्to refute/break up
खण्डयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootखण्ड् (धातु) → खण्डयितुम् (णिच् + तुमुन्)
Formणिजन्त-तुमुनन्त (causative infinitive); प्रयोजन (to refute/break)
पटुःskilled
पटुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपटु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (competent)
तत्त्वम्truth/reality
तत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object)
जानातिknows
जानाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निखिलम्entire/complete
निखिलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying तत्त्वम्/ज्ञेयम्)
सर्वज्ञत्वम्omniscience
सर्वज्ञत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वं जानाति इति सर्वज्ञः, तस्य भावः सर्वज्ञत्वम्)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
गच्छतिattains/goes to
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद