Shloka 89
Śrīpura-Nirmāṇa-Prastāva (Inquiry into Śrīpura and its Construction) / “The Proposal to Build Śrīpura”
Devanagari script
अगस्त्य उवाच मातङ्गो नाम कःप्रोक्तस्तस्य कन्याः कथं च ताः / सेवन्ते मन्त्रिणीनाथां सदा मधुमदालसाः
Transliteration
agastya uvāca mātaṅgo nāma kaḥproktastasya kanyāḥ kathaṃ ca tāḥ / sevante mantriṇīnāthāṃ sadā madhumadālasāḥ
Translation
अगस्त्य म्हणाले— ‘मातंग’ हे नाव कोणास म्हणतात? त्याच्या कन्या कोण आणि त्या कशा? त्या सदैव मधुमदाने अलस झालेल्या, मन्त्रिणी-नाथेची सेवा कशी करतात?
Word by Word
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मातङ्गःMātaṅga
मातङ्गः:
Karma (कर्म/विषयः)
TypeNoun
Rootमातङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (particle: “by name/indeed”)
कःwho?
कः:
Karta (कर्ता/प्रश्नविषयः)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
प्रोक्तःis said/has been described
प्रोक्तः:
Kriya (क्रिया/वर्णन)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
कन्याःdaughters
कन्याः:
Karta (कर्ता/विषयः)
TypeNoun
Rootकन्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
कथम्how?
कथम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
ताःthose (women)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
सेवन्तेserve/attend
सेवन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
मन्त्रिणीनाथाम्the lady’s lord/protector (of Mantriṇī)
मन्त्रिणीनाथाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी + नाथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (“मन्त्रिण्याः नाथा”)
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
मधु-मद-आलसाःlanguid with honey-intoxication
मधु-मद-आलसाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधु + मद + आलस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय-समासः (descriptive: “madhumadālasāḥ” = honey-intoxicated and languid)