Shloka 85
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
ज्ञानाच्चतुर्द्दशाबुद्धः प्रकृतिस्थो निवर्तते / प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते
Transliteration
jñānāccaturddaśābuddhaḥ prakṛtistho nivartate / prakṛtiṃ satyamityāhurvikāro 'nṛtamucyate
Translation
ज्ञानाने चौदा अवस्थांचे बोध झाल्यावर, प्रकृतिस्थ जीव निवृत्त होतो; प्रकृतीला ‘सत्य’ म्हणतात आणि तिच्या विकाराला ‘असत्य’ म्हणतात.
Word by Word
ज्ञानात्from knowledge
ज्ञानात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), पञ्चमी (Ablative), एकवचन (singular)
चतुर्दशाबुद्धःone whose understanding is (of) the fourteen stages / fourteenfold (context-dependent)
चतुर्दशाबुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootचतुर्दशा-बुद्ध (प्रातिपदिक); चतुर्दशा (प्रातिपदिक) + बुद्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular); विशेषणम् (qualifier)
प्रकृतिस्थःsituated in prakṛti (nature)
प्रकृतिस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रकृति-स्थ (प्रातिपदिक); प्रकृति (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
निवर्ततेreturns; turns back; ceases
निवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद
प्रकृतिम्prakṛti; nature
प्रकृतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
सत्यम्truth; real
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (Accusative), एकवचन (singular)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
आहुःthey say
आहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural), परस्मैपद
विकारःmodification; change
विकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
अनृतम्untrue; unreal
अनृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)