Shloka 62
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
मन्त्रिण्युवाच देवि सक्य विकारो ऽयं शक्तयो विगतोद्यमाः / न शृण्वन्ति महाराज्ञि तवाज्ञां विश्वपालिताम्
Transliteration
mantriṇyuvāca devi sakya vikāro 'yaṃ śaktayo vigatodyamāḥ / na śṛṇvanti mahārājñi tavājñāṃ viśvapālitām
Translation
मंत्रिणी म्हणाली—देवि, हा विकार दूर होऊ शकतो; सर्व शक्ती उद्यमरहित झाल्या आहेत. महाराज्ञी, त्या तुझी विश्वपालिनी आज्ञा ऐकत नाहीत.
Word by Word
मन्त्रिणीthe minister (female)
मन्त्रिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन
देविO goddess/queen
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
सक्यःpossible/feasible
सक्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसक्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)
विकारःchange, disturbance
विकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Anvaya/Pratipādya (अन्वय)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
शक्तयःpowers/energies (attendants)
शक्तयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
विगत-उद्यमाःdevoid of effort, inactive
विगत-उद्यमाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविगत (कृदन्त; वि+गम्) + उद्यम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (उद्यमः विगतः यस्याः)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
शृण्वन्तिthey listen/obey
शृण्वन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
महाराज्ञिO great queen
महाराज्ञि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
आज्ञाम्command, order
आज्ञाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
विश्व-पालिताम्upheld by the whole world / universally observed
विश्व-पालिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + पालित (कृदन्त; पाल् धातु, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधार्य/तत्पुरुष-समासः (विश्वेन पालिता/विश्वं पालितवती इति भावः); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)