Shloka 41
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
पाकारस्य बहिर्भागे वर्तिना तेन दुर्धिया / क्षिप्तमुल्लङ्घ्य च रणे पपात कटकान्तरे
Transliteration
pākārasya bahirbhāge vartinā tena durdhiyā / kṣiptamullaṅghya ca raṇe papāta kaṭakāntare
Translation
त्या दुर्धीने पाकाराच्या बाहेरील भागात ते फेकले; ते रणे उडी मारून कटकाच्या मध्ये पडले।
Word by Word
पाकारस्यof the rampart/fortification
पाकारस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपाकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन (sg.)
बहिः-भागेon the outer side/outer part
बहिः-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबहिः (अव्यय) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.); समासः—अव्ययीभाव (‘बहिः’ + ‘भाग’)
वर्तिनाby/with the one who was present/acting (attendant)
वर्तिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया (3rd/करण), एकवचन (sg.)
तेनby him/with him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), तृतीया (3rd/करण), एकवचन (sg.)
दुर्धियाthrough evil intent/with bad understanding
दुर्धिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुर् + धी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (3rd/करण), एकवचन (sg.)
क्षिप्तम्thrown/cast
क्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षिप्त (क्षिप् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (sg.); भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) (object of उल्लङ्घ्य)
उल्लङ्घ्यhaving leapt over
उल्लङ्घ्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + लङ्घ् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय; कृदन्त)
Formअव्ययकृदन्त (gerund), ‘having leapt over/crossed’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.)
पपातfell
पपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg.)
कटक-अन्तरेinto/within the midst of the army
कटक-अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकटक + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (sg.); समासः—तत्पुरुषः (‘कटकस्य अन्तरम्’)