Shloka 60
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
निर्गमे भण्डपुत्राणां भूः प्रकम्पमलम्बत / उत्पाता विविधा जाता वित्रस्तं चाभवज्जगत्
Transliteration
nirgame bhaṇḍaputrāṇāṃ bhūḥ prakampamalambata / utpātā vividhā jātā vitrastaṃ cābhavajjagat
Translation
भण्डपुत्र बाहेर पडताच पृथ्वी थरथर कापू लागली; विविध उत्पात झाले आणि सारा जग भयभीत झाले।
Word by Word
निर्गमेat the departure
निर्गमे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootनिर्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative (at the time of departure)
भण्डपुत्राणाम्of the Bhaṇḍa’s sons
भण्डपुत्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभण्ड + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; तत्पुरुषः (भण्डस्य पुत्राः)
भूःthe earth
भूः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रकम्पम्trembling
प्रकम्पम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रकम्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; object of ‘alambata’ (took on)
अलम्बतtook on/assumed
अलम्बत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √लम्ब् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
उत्पाताःportents/omens
उत्पाताः:
Karta (कर्ता; subject of ‘jātāḥ’)
TypeNoun
Rootउत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
विविधाःvarious
विविधाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective qualifying ‘utpātāḥ’
जाताःarose
जाताः:
Kriya (क्रिया; participial predicate)
TypeVerb
Root√जन् (धातु) + क्त
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘became/arose’
वित्रस्तम्terrified
वित्रस्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवित्रस्त (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; predicate adjective to ‘jagat’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
जगत्the world
जगत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन