Shloka 68
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
यद्बलेन सुरान्सर्वान्सेनान्यस्ते ऽवमेनिरे / सा सर्पिणी कथाशेषं नीता नकुलवीर्यतः
Transliteration
yadbalena surānsarvānsenānyaste 'vamenire / sā sarpiṇī kathāśeṣaṃ nītā nakulavīryataḥ
Translation
जिच्या बळावर त्या सेनानायकांनी सर्व देवांनाही तुच्छ मानले होते, ती सर्पिणी नकुलाच्या पराक्रमाने कथाशेष झाली।
Word by Word
यत्whose / by which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्धे; here in compound with 'बलेन' as relative determiner: 'यद् बलेन' = 'by whose power'
बलेनby (her) strength
बलेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
सुरान्the gods
सुरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण qualifying 'सुरान्'
सेनान्यःthe commanders
सेनान्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसेनानी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; demonstrative pronoun
अवमेनिरेdespised
अवमेनिरे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-मन (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; 'they despised/held in contempt'
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
सर्पिणीthe serpent-woman
सर्पिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to 'सा'
कथा-शेषम्the remainder of the story (i.e., only as a tale)
कथा-शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकथा + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/परिणाम), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कथायाः शेषः)
नीताwas brought/led
नीता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'led/brought to'
नकुल-वीर्यतःby/through Nakula’s prowess
नकुल-वीर्यतः:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootनकुल + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नकुलस्य वीर्यम्) + तः (ablative ending)