Shloka 60
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
भोगिभोगसृतै रक्तैः सृक्किणी शोणतां गते / लिहन्तो नकुला जिह्वापल्लवैः पुप्लुवुर्मृधे
Transliteration
bhogibhogasṛtai raktaiḥ sṛkkiṇī śoṇatāṃ gate / lihanto nakulā jihvāpallavaiḥ pupluvurmṛdhe
Translation
सर्पांच्या भोगांतून सांडलेल्या रक्ताने त्यांच्या गालांवर लालिमा चढली; रणात नकुल जिभेच्या पल्लवांनी चाटत चाटत उड्या मारून झुंजले।
Word by Word
भोगि-भोग-सृतैःwith (blood) that had flowed from the serpents’ coils
भोगि-भोग-सृतैः:
Karana (करणम्)
TypeAdjective
Rootभोगिन् (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक) + सृत (कृदन्त; √सृ (धातु))
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भोगिनां भोगेभ्यः सृतैः = 'serpents’ coils/hoods flowing/issuing')
रक्तैःwith blood
रक्तैः:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootरक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
सृक्किणीthe corners of the mouth (both)
सृक्किणी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसृक्कि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा/द्वितीया (रूपसाम्य); अत्र प्रायः द्वितीया (कर्म)
शोणताम्redness
शोणताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोणता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (state)
गतेhaving become / when it had turned
गते:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त; √गम् (धातु))
Formसप्तमी, एकवचन; पुं/नपुंसक; सति-सप्तमी (locative absolute) — 'when/after having become'
लिहन्तःlicking
लिहन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootलिहत् (कृदन्त; √लिह् (धातु))
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोग
नकुलाःmongooses
नकुलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
जिह्वा-पल्लवैःwith tongue-tips (lit. tongue-shoots)
जिह्वा-पल्लवैः:
Karana (करणम्)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक) + पल्लव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जिह्वायाः पल्लवाः)
पुप्लुवुःthey leapt / sprang
पुप्लुवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√प्लु (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
मृधेin battle
मृधे:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमृध्/मृधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन