Shloka 41
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
उपर्युपरि वर्धन्ते सपिण्डप्रविसर्पिणः / नश्यन्ति बहवः सर्पा जायन्ते चापरे पुनः
Transliteration
uparyupari vardhante sapiṇḍapravisarpiṇaḥ / naśyanti bahavaḥ sarpā jāyante cāpare punaḥ
Translation
ते पिंडांत शिरून वरवर वाढत जातात; अनेक सर्प नष्ट होतात आणि पुन्हा इतर सर्प उत्पन्न होतात।
Word by Word
उपरि-उपरिhigher and higher
उपरि-उपरि:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्त-अव्यय (reduplicated adverb: higher and higher/over and over)
वर्धन्तेthey grow/increase
वर्धन्ते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
स-पिण्ड-प्रविसर्पिणःthose creeping into/through the mass (clotted body)
स-पिण्ड-प्रविसर्पिणः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्ग-सदृश) + पिण्ड (प्रातिपदिक) + प्र-वि-सृप् (धातु) → प्रविसर्पिन् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सह पिण्डेन प्रविसर्पिणः/पिण्डं प्रविश्य सर्पन्ति इति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
नश्यन्तिthey perish
नश्यन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
बहवःmany
बहवः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सर्पाःsnakes
सर्पाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसर्प (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
जायन्तेthey are born/arise
जायन्ते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction: and)
अपरेothers
अपरे:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम-प्रातिपदिक (pronominal adjective used substantively)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: again)